Вы тут

Ці дасяжны рай?


Адной з кніг, прадстаўленых на ХХVІ Мінскай міжнароднай кніжнай выстаўцы-кірмашы, быў твор звяздоўца Уладзіміра Хількевіча «Затрымацца ля варотаў раю» выдавецтва «Четыре четверти». «Раман пра любоў у навелах» — так характарызуюць кнігу яе ўкладальнікі. Аднак, прачытаўшы выданне, пачынаеш думаць, што каханне — не зусім тое, што мы прызвычаіліся пра яго думаць...


Кніга захапіла мяне з самага пралога. Чытаеш — і яскрава ўяўляеш сваю ўласную знаёмую вясковую бабулю Маню. Адзінокую, да якой няма каму завітаць. Вось стаіць яна, у пацёртым кажушку, стаптаных ботах, хустцы, нацягнутай на вочы. Адна-адзінюткая — і ў той жа час не адна, бо разам з ёй, над ёй, космас і зоры. І нястомны вецер у пасмах валасоў, што выбіліся з-пад завязанай яшчэ зранку хусткі; нябачнае цяпер сонца — якое паспела шчодра пазалаціць яе спрацаваны твар. Баба Маня пра наваколле і суладдзе з ім ведае нашмат больш, чым усе мы, гарадскія жыхары ХХІ стагоддзя. І нават крышачку-злёгку зайздросціцца ёй: яе свабодзе і спалучанасці з касмічна-зорнай прасторай. Зайздросцілася б, каб не падсвядомае адчуванне татальнай пакінутасці і болю, што прыгняздзіліся глыбока на дне яе сэрца. Праўда, яна і не пакутуе ад іх надта. Бо проста не ведае, як можа быць іначай.

Розніца ў тым, што галоўную гераіню кнігі завуць не Маня, а Васілінка. І што яна зусім не адзінокая, а мае пяць дзяцей, якіх гадуе — і выгадавала сама!

Пэўны парадокс кнігі, які кідаецца ў вочы амаль усім чытачам, заключаецца ў тым, што яна напісаная на рускай мове, але пры гэтым на сто працэнтаў з'яўляецца кнігай пра нашу вёску, дзе, як вядома, карыстаюцца беларускай мовай. Часта аўтар наўмысна пакідае ў гутарцы герояў тутэйшыя, мясцовыя словы, не ў змозе вырваць гэтыя сакавітыя, яскравыя парасткі з агульнай тканкі твора.

Мяркую, кніга будзе цікавая як тым, хто ведае штосьці пра беларускую вёску — вырас там, прыязджае на лета, стала жыве, — так і тым, хто пра вёску нашу не ведае зусім нічога, але даведацца хоча. Гэта разгорнуты атлас, даведнік, вароты ў рай — гартайце, чытайце, спазнавайце, што такое беларуская вёска. Пазнавайце ў ёй сябе, замілоўвайцеся ці імкніцеся дыстанцыявацца — уласную ролю зразумееце самі.

Вельмі цікава было б даведацца, адкуль узяў аўтар звесткі пра ўсе звычаі, традыцыі, песні? Ці сам перажываў, бачыў? Ці вось так, па драбнічках, збіраў з розных крыніц народны фальклор, каб потым увасобіць у сапраўднай энцыклапедыі вясковага жыцця.

Кніга, натуральна, складаецца не з адных традыцый. Як і праанансавана ў падзагалоўку, дзе напісана пра любоў у навелах, тут шчыльна пераплецены драматургіі лёсаў розных людзей. На авансцэне твора не толькі Васілінка, але і ўсе яе дзеці — кожны па чарзе ў прысвечаным яму раздзеле, — і муж Адам. Ці сустрэлі яны каханне? На гэта пытанне няма дакладнага адказу. Аднак відавочна, што яны па-свойму шукалі шчаслівай долі, хоць бы на частцы адмеранага шляху выбудоўвалі адносіны з меркаванымі палавінкамі. Тут каханне, не выказанае словамі, не відавочнае, пачуццё, хутчэй, насуперак, чым дзякуючы. Можа, у гэтым яго характэрнасць і для многіх іншых беларусаў? Бо ў нас часта не прынята гаварыць пра добрае, на словах падтрымліваць адно аднаго, выказваць шчырасць і падтрымку.

Пакручастая лінія драматургіі пайшла так, што ў выніку атрымаўся твор пра... не вельмі шчаслівых людзей. Так, Васілінка здолела падняць сваіх пяцярых дзяцей, выгадаваць, нягледзячы на ліхалецці ХХ стагоддзя. Ці была яна шчаслівай? Парадокс у тым, што пра гэта неяк не прынята было думаць.

Асабіста для мяне тут вельмі рэзануе, што і мае сваякі, якія жылі ў тыя часы і пазней расказвалі пра іх, не лічылі сябе шчаслівымі... «Сталін пракляты вывозіў нас у Сібір», — вось што зусім нярэдка чую я ад іх. «А потым мы разжываліся, па адным паленцы з лесу вазілі на хату. Ох, як было трудна...»

Аўтару важна аналізаваць час, і не толькі наш, а і той, які ўжо адышоў і палягае ў падмурку сучаснасці. З гэтай задачай Уладзімір Хількевіч выдатна справіўся. Дзякуй за шчырасць. І за магчымасць зірнуць на нас усіх збоку, прычым праўдзіва.

У сярэдзіне твора крыху бракуе дынамікі. Аўтар роўна апавядае пра лёсы розных дзяцей Васілінкі — і чытач ужо амаль гатовы страціць да іх цікавасць. Бо і сам ведае нямала такіх лёсаў. Цудоўнай кульмінацыяй твору з'яўляецца атрыманне Васілінкай ліста ад мужа, у смерць якога яна адна ніколі не верыла... Значыць, жывы. Ён піша — пасля бяздонных вечароў і начэй яе чакання, — і як цяпер гэта вытрымаць? Каб дадаць у кнігу яшчэ некалькі момантаў, дзе напружанне рэзка ўзрастае, твор стаў бы яшчэ мацнейшым. Прыгадваецца хіба што выпадак, калі Васілінка ледзь-ледзь паспела ўратаваць свайго сына, каб пан не адсек яму руку за тое, што той узяў крыху кашы з агульнага катла, — выкупіла яе... каштоўным поясам. І як на базары яшчэ адно яе дзіця мінакі збілі па твары мокрай рыбай — за крадзеж. Такая рэальнасць. Такія лёсы.

Я заўсёды радуюся, калі з'яўляецца яшчэ адна кніга пра нашу з вамі Беларусь. Такую, якая яна ёсць, без прыкрас і дадумак. І тады, нават калі здарыцца сусветны патоп ці пажар, але ацалее хоць бы адзін асобнік — людзі, якія прыйдуць пасля, якія не бачылі яе такой, даведаюцца. І, можа быць, палюбяць. «Затрымацца ля варотаў раю» — акурат вартае гэтай задачы выданне. Дзякуй аўтару за праўдзівы летапіс культуры, атмасферы і лёсаў.

Ніна ШЧАРБАЧЭВІЧ, фота аўтара

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Як сучасныя палешукі рыхтуюцца да свята Уваскрэсення Хрыстовага

Як сучасныя палешукі рыхтуюцца да свята Уваскрэсення Хрыстовага

Аўтар «Звязды» расказвае на прыкладзе сваёй сям'і.

Культура

ЗЕНА: Ад сцэны не стамляюся!

ЗЕНА: Ад сцэны не стамляюся!

Графік у артысткі вельмі насычаны.

Грамадства

Звыклыя выключнасці. Ці можна зразумець «лічбавае племя»?

Звыклыя выключнасці. Ці можна зразумець «лічбавае племя»?

Даследаванне «Пакаленне «Z» у пытаннях і адказах» было прадстаўлена падчас навуковага стэндапа, арганізаванага для навучэнцаў профільных педагагічных класаў у БДПУ.

Грамадства

Ежа ці сімвал? Самы час зацікавіцца роспісам яек

Ежа ці сімвал? Самы час зацікавіцца роспісам яек

Карэспандэнт «Звязды» схадзіла на майстар-клас па стварэнні «пісанак».