Вы тут

Хэлаўін — весела ці небяспечна?


Хэлаўін — адно з найстарэйшых свят англамоўнага свету, якое саступае па папулярнасці толькі святу Нараджэння Хрыстовага. І мільёны людзей у наш час адзначаюць пярэдадзень Дня ўсіх святых, вельмі мала ведаючы пра яго, акрамя таго, што можна апранаць страшныя касцюмы і ўсіх палохаць.


А свята гэта даволі неадназначнае: і хоць частка людзей лічыць яго выдатным спосабам пацешыцца і павесяліцца, некаторыя ўспрымаюць яго як час забабонаў і ўсялякай чартаўшчыны. Асабліва папулярны пярэдадзень Дня ўсіх святых у ЗША і Канадзе, таксама ён шырока адзначаецца ў Вялікабрытаніі, Германіі, Францыі, Японіі і Аўстраліі. З кожным годам усё больш становіцца тых, хто святкуе і на прасторах былога СССР, нягледзячы на пратэсты царквы і адсутнасць гістарычнай традыцыі. Ды і святам Хэлаўін можна назваць вельмі ўмоўна. Гэта сёння ён толькі падстава для касцюміраванай вечарынкі, а для старажытных кельтаў, якія жылі ў Еўропе ў першым тысячагоддзі да н. э., традыцыі гэтай ночы мелі глыбокі сакральны сэнс.

Гісторыя

Хэлаўін адзначаюць 31 кастрычніка, у апошні дзень кельцкага календара. Першапачаткова гэта было паганскае свята — дзень ушанавання памерлых. Хэлаўінам называлі All Hallows Eve (Пярэдадзень Дня ўсіх святых), і карані яго сягалі ўглыб стагоддзяў, ні многа ні мала — да пачатку нашай эры.

Па адной з версій, аўтарства свята прыпісваюць друідам — жрацам кельтаў, якія пражывалі ў Ірландыі, Брытаніі і Паўночнай Еўропе. Прабацькам Хэлоўіна было свята Самайн, або Самхэйн, якое адзначалі ў канцы кастрычніка. Самайн азначаў канец лета: у гэты дзень дзякавалі за ўраджай, палілі святыя вогнішчы, праводзілі стары год і сустракалі новы. Для таго каб не стаць ахвярамі злых духаў і прывідаў, кельты гасілі ў сваіх хатах агонь, апраналі на сябе звярыныя шкуры, каб адпужваць няпрошаных прышэльцаў. На вуліцы каля дамоў пакідалі пачастункі для духаў, а сам народ збіраўся каля вогнішча. Адсюль і традыцыя апранаць касцюмы, частаваць цукеркамі і ўсялякімі прысмакамі. Кельты верылі, што ў гэты дзень душы памерлых блукаюць сярод жывых. Каб духі продкаў спрыялі добраму ўраджаю налета, іх спрабавалі задобрыць пачастункамі і дарамі. Менавіта гэты звычай трансфармаваўся ў trіck-or-treatіng, «гадасць ці слодыч» — дзіцячую хэлаўінскую традыцыю хадзіць па хатах, выпрошваючы цукеркі.

У наш час у ЗША і Канадзе дзеці апранаюцца ў касцюмы монстраў і ходзяць па акрузе, выпрошваючы прысмакі. Гэтая традыцыя — таксама частка спадчыны сярэднявечнага брытанскага звычаю беднякоў выпрошваць ежу ў абмен на малітву аб памерлых сваяках у Дзень усіх святых. У амерыканскай версіі дзеці звоняць у кожныя дзверы на сваёй вуліцы і жартам пагражаюць гаспадарам непрыемнасцямі, калі тыя не прынясуць пачастунак.

Прысядзібныя ўчасткі спальных раёнаў упрыгожваюцца гірляндамі, вясковымі пудзіламі і атрыбутамі, звязанымі са смерцю. Ладзяцца шумныя вечарынкі, дзе ўсе запрошаныя павінны быць у карнавальных касцюмах. Гэта яшчэ адзін водгалас старажытных традыцый: лічылася, што шум адпуджвае ад дому нячыстую сілу. Нязменнай традыцыяй Хэлаўіна сталі атракцыёны, закліканыя напалохаць наведвальнікаў: «дом з прывідамі», лабірынты жахаў і іншыя.

Сімвалы

Галоўны атрыбут Хэлаўіна — гэта, вядома, гарбуз. Або, як яго называюць у краінах, дзе гэтае свята атрымала ледзь не афіцыйны статус, ліхтар Джэка. Паводле кельцкага фальклору, жыў на свеце хітрамудры ірландскі фермер па імені Джэк, які спрабаваў падмануць як бога, так і д'ябла. У выніку ён не трапіў ні ў пекла, ні ў рай, і з таго часу быў вымушаны бадзяцца ў цемры. Каб не блукаць у поўнай цямноце, Джэк зрабіў ліхтар з рэпы (менавіта рэпы, гарбуз з'явіўся потым, магчыма, проста таму, што яго было больш зручна выкарыстоўваць для гэтай мэты), уставіўшы ў яго вугольчык, кінуты яму д'яблам з пекла. Такім чынам, jack-o'-lantern (а менавіта так называецца ліхтар з гарбуза з выразанай на ім злавеснай фізіяноміяй) быў створаны для таго, каб весці аблудныя душы. Старажытныя кельты выстаўлялі jack-o'-lantern на парог свайго дому, каб прыцягнуць духі продкаў да роднага агню. Пярэдадзень Дня ўсіх святых лічыцца канцом сезона ўраджаю і пачаткам зімы, таму саспелая пшаніца і кукуруза таксама з'яўляюцца сімваламі гэтага свята і, на шчасце, не надта ўжо страшнымі.

Убранне ведзьмы — самы папулярны жаночы касцюм на Хэлаўін, а сілуэт ведзьмы на мятле на фоне поўнага месяца — адзін з тыповых сімвалаў свята. Лічыцца, што ў ноч на першага лістапада сіла ведзьмаў павялічваецца шматкроць.

Адвечны сімвал няшчасця, чорная кошка — найпапулярнейшы вобраз Хэлаўіна. Рэпутацыя чорных кошак была падмочаная яшчэ ў часы палявання на ведзьмаў: тады пухнатых спадарожнікаў лічылі ўвасабленнямі дэманічных сутнасцяў. Па некаторых сярэднявечных павер'ях, кажаны, як і чорныя кошкі, таксама былі ўвасабленнем цёмных сіл. Многія верылі, што калі ў дом на Хэлаўін уляціць кажан, ён населены прывідамі.

Павукі — таксама выдатны сімвал самага страшнага свята ў годзе. Але з імі звязаны адзін сумны, але рамантычны міф: калі ў Пярэдадзень Дня ўсіх святых вам на вочы трапіцца павук — вас ахоўвае дух памерлага каханага ці каханай.

Па павер'ях на Хэлаўін мёртвыя ходзяць сярод жывых, і, калі вы адмовіце ў пачастунку любому, хто пагрукаецца ў вашы дзверы, вы незнарок можаце пакрыўдзіць душу памерлага (што пагражае страшнымі наступствамі). Таму дзіцячая традыцыя trіck-or-treatіng такая папулярная: у які б дом ты ні завітаў, ніхто не пакіне цябе без салодкага падарунка.

Факты

  • Пярэдадзень Дня ўсіх святых прыносіць крамам прыбытак, які саступае па велічыні толькі прыбытку ад калядных продажаў. Свята, што калісьці не патрабавала адмысловай падрыхтоўкі, у сучасным англамоўным свеце (ды і ў многіх іншых краінах) адзначаюць з вялікім размахам, якія прадугледжвае значныя траты. Дэкаратыўныя гірлянды, упрыгажэнні для дому, складаныя дарагія касцюмы, тоны цукерак — усё гэта ўлятае ў капеечку! Агучваюцца сумы ў межах 500 мільёнаў долараў. Чвэрць усяго аб'ёму цукерак, якія прадаюцца ў ЗША за год, прыходзіцца на Хэлаўін. Нягледзячы на тое, што Каляды і Дзень падзякі лічацца ў ЗША галоўнымі святамі абжорства, Пярэдадзень Дня ўсіх святых упэўнена трымае пальму першынства ў галіне ўсялякіх цукерак, ледзянцоў і шакаладак.
  • 31 кастрычніка 1926 года памёр Гары Гудзіні. Знакаміты фокуснік пайшоў з жыцця ў Пярэдадзень Дня ўсіх святых, пасля таго, як тыднем раней яго ўдарылі ў жывот пры выкананні трука. Удар прывёў да перытаніту, а да ўрача Гудзіні так і не звярнуўся, што і стала прычынай такога сумнага канца.
  • Хэлаўін-фобія. Самайнафобія — моцны страх перад Хэлаўінам, які выклікае панічныя атакі. Іншыя фобіі гэтага свята: вікафобія — боязь ведзьмаў, фазмафобія — боязь прывідаў, кайметрафобія — боязь могілак.
  • Першапачаткова «ліхтары Джэка» рабілі з выскрабанай рэпы, выразаючы на ёй не жудасныя тварыкі, а твары памерлых сваякоў.

Падрыхтаваў Іван Купарвас

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Як сучасныя палешукі рыхтуюцца да свята Уваскрэсення Хрыстовага

Як сучасныя палешукі рыхтуюцца да свята Уваскрэсення Хрыстовага

Аўтар «Звязды» расказвае на прыкладзе сваёй сям'і.

Культура

ЗЕНА: Ад сцэны не стамляюся!

ЗЕНА: Ад сцэны не стамляюся!

Графік у артысткі вельмі насычаны.

Грамадства

Звыклыя выключнасці. Ці можна зразумець «лічбавае племя»?

Звыклыя выключнасці. Ці можна зразумець «лічбавае племя»?

Даследаванне «Пакаленне «Z» у пытаннях і адказах» было прадстаўлена падчас навуковага стэндапа, арганізаванага для навучэнцаў профільных педагагічных класаў у БДПУ.

Грамадства

Ежа ці сімвал? Самы час зацікавіцца роспісам яек

Ежа ці сімвал? Самы час зацікавіцца роспісам яек

Карэспандэнт «Звязды» схадзіла на майстар-клас па стварэнні «пісанак».