Вы тут

Уладзімір Пернікаў. Жыццёвінкі


«Пячкур» для халяўшчыка

У садова-агародным таварыстве, як расказваў мой знаёмы Аляксандр Мікалаевіч, фазэнда якога знаходзіцца там жа, ёсць мужычок, у якога нюх не горшы, чым у нямецкай аўчаркі. Варта толькі каму-небудзь з дачнікаў прымасціцца за сталом, каб з пляшкай-другой адзначыць дзень нараджэння ці нейкую іншую ўрачыстасць, як Сямён тут як тут. Не проста так, а па неадкладнай справе. То запалкі яму да зарэзу патрэбны якраз у гэты момант, то батарэйку для гадзінніка, што спыніўся, папросіць, то, аказваецца, жонка некуды выйшла з хаты, дык «ці не ў вас яна?».

Ну як у такіх выпадках быць гаспадарам? Парушаць няпісаны закон (пачаставаць госця ста грамамі) непрыгожа. Каб не пакрыўдзіць яго і каб потым не пайшла гуляць пагалоска: Аўчарэнкі (Зайцавы, Бурыкіны і г. д.) — жмінды. Іншая рэч, калі візіцёр далікатна адмовіцца: прабачце, не ўжываю (прымаю таблеткі, вельмі спяшаюся, гарбата выкіпець можа і г. д.).

Але Сямён Сямёнавіч не такі. Не ў яго характары адмаўляцца. Тым самым ён засведчвае (ну што тут незразумелага?) па-першае, што ён паважае гаспадароў. І па-другое, што ён у іх таксама ў пашане. Дык вось, кульне чарку Сямёнавіч, пахрумсціць агурочкам і замест таго, каб сказаць дзякуй суседзям і зачыніць за сабой дзверы, пачынае клапатліва цікавіцца ў гаспадыні, як здароўечка яе маці, а ў гаспадара, што чуваць пра сына Пятра, які працуе выкладчыкам ва ўніверсітэце.

Пытанні могуць быць як на канкрэтную, так і адвольную тэму. Напрыклад, да якога часу сусветная грамадскасць будзе цярпець палітычныя і эканамічныя выбрыкі амерыканскага прэзідэнта і прэм'ер-міністра Вялікабрытаніі. Або як трэба ставіцца да сцвярджэння вернікаў аб тым, што чалавека на нябёсах чакае другое жыццё...

Госць і далей гатовы быў дэманстраваць эрудыцыю, калі б гаспадар сваім выглядам не даваў яму зразумець, што трэба ўжо завязаць язык і што гэта тэма не для сённяшняга застолля, з чым той моўчкі пагаджаўся, зрабіўшы істотную папраўку-намёк: без бутэлькі тут ну ніяк не разбярэшся. За што ўзнагароджваўся другой чаркай.

— Як кажуць у народзе, — апавядаў мой знаёмы, — не дорага піва, а дорага дзіва. Той гарэлкі, што налівалі Сямёну ў час яго візітаў, не шкада. А дзіва ў тым, што ён сам ніколі на дачы нікога не пачаставаў. Больш за тое, калі хто-небудзь прасіў гэтага адшчапенца дапамагчы пацягаць плужок на сотках ці абрэзаць сад і г. д.: у яго раптоўна забаліць жывот ці схопіць сэрца. А калі заканчваліся работы, гэты момант Сямён Сямёнавіч не прапускаў.

Мужыкі-дачнікі вырашылі халяўшчыка правучыць. Ініцыятыва належала Аляксандру Мікалаевічу, і заключалася яна ў наступным. Ён як бы выпадкова сустрэне Сямёна Сямёнавіча і скажа, што ідзе ў адведкі да дзядулі Івана Пятровіча, які захварэў. Калі той хоча скласці яму кампанію, дык калі ласка. Гарантыя на ўсе сто, што пляшка будзе абавязкова. Самому дзядулю выпіваць забаронена, а ён, Аляксандр Мікалаевіч, адзін яе не адолее.

Навіну гэтую Сямён Сямёнавіч праглынуў, як шчупак печкура, што боўтаўся на жыўцоўцы, і такім чынам трапіў на кручок. Калі мужыкі прыйшлі да Пятровіча і правялі за гутаркай хвілін дзесяць-пятнаццаць, каля дома спыніўся МАЗ з прычэпам і вываліў кубаметраў шэсць ці сем бярозавых і альховых аполкаў. Вадзіцель яго сказаў Пятровічу, што заказаныя на ўчарашні дзень дровы давялося прывезці сёння з-за паломкі машыны. Тут жа да Пятровіча з'явіўся старшыня кааператыва і папярэдзіў яго, каб дровы былі ўбраны неадкладна, бо вуліца аказалася загрувашчанай імі, а заўтра на праверку прыязджаюць пажарнікі. Штраф улепяць такі, што ого-го!

Нявыкрутка, адным словам. І яе трэба было разрульваць Аляксандру Мікалаевічу, які загадзя ведаў, што да чаго, і Сямёну Сямёнавічу. Бо Іван Пятровіч — хворы і кашляе, як у бочку, старшыні кааператыва — за восемдзесят гадоў — які з яго работнік? А іншых памочнікаў было не знайсці.

Да самых прыцемкаў цягалі мужыкі гэтыя тоўстыя і цяжкія аполкі і складвалі іх у двары. Сямён Сямёнавіч і рады быў бы сачкануць і гэтым разам, ды не ўдалося. Спрабаваў ён падгаварыць напарніка на тое, каб адразу для настрою прамачыць горла спіртным, а той у адказ: якімі ж мы тады будзем работнікамі? З ног звалімся... Так што бутэлька тая дачакалася вечара, калі мужыкі яе і «раздавілі». Па дарозе на свае фазэнды адзін з іх зацята маўчаў, а другі думаў пра чалавека, які гэтым разам па волі лёсу халяўшчыкам не аказаўся. А яшчэ пра тое, якога б «печкура» падкінуць яму ў найбліжэйшы час...


Будзьце здаровыя!

30 верасня. Нядзеля. Пачатак сямнаццатай гадзіны. Па берагах Сожа, як і зранку, шчодра рассыпаюцца промні зіхатлівага сонца, а градус іхняга цяпла панізіўся на дзве-тры адзінкі. Апошняе ніколькі не засмучае гамяльчан, якія вырашылі выйсці ў зарэчную зону на прагулку. Дзве-тры пары пажылых людзей, асядлаўшы скамейкі, з цікавасцю назіраюць за чародкай дзікіх качак, якія то корпаюцца ў воднай расліннасці, то смела вылазяць на бераг і нешта адшукваюць у траве.

Некалькі хлапчукоў ганяюць па пяску мяч, агалошваючы наваколле вясёлым смехам. Нейкія тры мужыкі разлегліся пад высокай вярбой і ў кампаніі з пляшкай спрачаюцца, хто выйдзе пераможцам у футбольным паядынку БАТЭ — мінскае «Дынама». Непадалёку ад іх — гурток маладых хлопцаў і дзяўчат. Усе дружна смокчуць з бутэлек піва і закусваюць яго папяросным ці цыгарэтным дымком. А вось і два рыбакі, якія правяраюць донкі. Аднаму з іх пашанцавала: выцягнуў ладнага падлешчыка.

Кожны з гэтых людзей, як кажуць, бавіць свой час і аздараўляецца па-рознаму. Але ўвагу ўсіх іх прыцягвае мужык, што кроіць Сож рукамі: то батэрфляем, то на спіне. Паўсотні метраў супраць
цячэння, паўсотні — па ім. На бераг выходзіць з пачырванелым целам і тут жа пускае ў ход жорсткі ручнік. Да яго падлятае юнак з таго піўнога гурту:

— Холадна, дзядзька? — пытае.

— Холадна, але вельмі карысна. Раю і табе пачаць загартоўку. Дзякуй потым скажаш.

Хлопец апускае руку ў ваду і зморшчваецца:

— Не, гэта не для мяне.

А я ў думках вітаю свайго земляка, сябра і калегу па журналістыцы, паэта Міхася Болсуна. Больш за тое, ганаруся ім. Бо перад гэтым першым пасля двухтыднёвага знаходжання ў Рэспубліканскім цэнтры радыяцыйнай медыцыны заплыве ён да сцюдзёнай вады, можна сказаць, прывыкаў па-новаму. Бо там, у цэнтры, маржаваць табе ніхто не дазволіць. А перапынак у халодным купанні далёка не кожнага можа зноў паклікаць да вады.

Гэта я добра ведаю па сабе, бо цэлых шаснаццаць гадоў маржаваў. Пачаў пры любым надвор'і купацца круглы год, калі працаваў у «Гомельскай праўдзе», і працягваў гэты занятак, калі мяне прынялі ў «Звязду». Добра памятаю, як гэта было.

На нейкай вечарыне ва ўпраўленні бытавога абслугоўвання насельніцтва Гомельскага аблвыканкама, дзе ў той час працавала мая жонка, мяне пазнаёмілі з бухгалтарам Хавіным (імя яго, на жаль, забыў), сказаўшы: гэта — морж. Зірнуў я на яго і, прабачце, з'едліва неяк падумаў: не морж, а ёрш (бо худзюк той цягнуў па вазе пуды на тры, ні больш). Пасля, месяцы праз два, свае погляды на яго я змяніў. Бо, прагульваючыся па парку і падышоўшы да палонкі, у якую пачалі заходзіць маржы, пабачыў, што Хавін сваім доўгім плёсканнем там «павыганяў» з яе ўсіх.

У той кампаніі «маржоў» спачатку я адчуваў сябе не вельмі ўтульна. Бо ўсё адзін і адзін ідзеш на рэчку і адтуль. Весялей было б удваіх, напрыклад, ці ўтраіх. Таму стаў прыкідваць, каго б сагітаваць. Выбар прыйшоўся на старэйшага за мяне на сем гадоў Валянціна Громава, з якім раней працаваў у 37-й гомельскай школе і сябраваў. Прапанаваў яму ранішнюю са мной фіззарадку і 2-3-кіламетровыя прабежкі за ракой з абавязковым абціраннем вадой грудзей і падпах. Справа была ў кастрычніку, а пятага снежня (добра памятаю, што гэта быў дзень Канстытуцыі), калі арганізм Валянціна быў ужо гатовы да «подзвігу», я ўгаварыў яго залезці ў палонку. І што ж? Усё атрымалася выдатна: ніякая прастуда яго не ўзяла ні тады, ні пасля.

На дзень-два наведваючыся да маці ў Чачэрск, пры зручным выпадку купаўся зімой ці ў Сожы, ці ў Чачоры, якая працякала метраў за трыста ад нашага дома. А калі гэта не атрымлівалася з нейкай прычыны, хвілін дзесяць у адных плаўках і басанож хадзіў на агародзе па снезе, а потым, перад заходам у хату, абліваў сябе з галавы да ног двума вёдрамі вады. Суседзі войкалі, лічылі мяне дзіваком, а Кірылаўна толькі божкала ды ўгаворвала кінуць «дурное».

Кажуць, усяму ёсць пачатак і канец. Зімовым маржаваннем я не займаюся ўжо некалькі гадоў, а зараз пасля замены тазасцегнавога сустава (так раілі ўрачы) сцюдзёнай вады наогул асцерагаюся. Затое рады, што мой малодшы брат Васіль (лічу, па маім прыкладзе) загартоўвае холадам свой арганізм. І рады за Міхася Болсуна, які раней іншым разам суправаджаў мяне ў халодныя восеньскія ці вясновыя дні на Сожскі заліў, дзе я купаўся. Скажу па праўдзе: зайздрошчу ім...


Блін

Наўскасяк ад нашай хаты пасля вайны жыла сям'я з вулічным прозвішчам Батракі, хоць у пашпартных даных і метрыках яно было запісана зусім інакш. Ды гэта не толькі ў названай сям'і, а шмат яшчэ ў якіх. Напрыклад, Пернікавы былі Кудлавымі і Бушкамі, Рыкуновы — Чайнікавымі і Давыдавымі, Дзяржаўскія — Пылькамі, Сініцыны — Жарабцовымі, Буланавы — Луткамі і г. д. Такая вось была мясцовая завядзёнка, якая нікога не крыўдзіла, нікога не абражала. У тым ліку і Батракоў, якія больш запомніліся мне (ды і не толькі мне) іншай адметнасцю. А калі дакладней, дык тым, што ўсе чамусьці называлі іх памяншальна-ласкальнымі імёнамі. Высокага і худога, як жэрдка, галаву сям'і — Паўлушам, нізенькую (ледзь да пляча яму дацягвалася) яго палавінку — Насцечкай, сыноў і дочак — Ваняшам, Сяргейкам, Натулькай, Нінулькай, Шурыкам (астатніх — меншых — ужо не памятаю як).

Сямейка, як бачна, што трэба была па колькасці едакоў. І Паўлуша петаўся ў калгаснай паляводчай брыгадзе ад ранку да вечара, Насцечка займалася дамашнімі справамі, глядзела за дзіцячай плоймай і таксама зарабляла працадні-палачкі, якімі голад не прагоніш. Трохі выручаў агарод ды таптуха, з якой Паўлуша прыцемкам выходзіў на сожскія плёсы і затокі. А таксама шчаўе, якое густа расло на лузе, і качыныя яйкі, што дзіцячая чарада адшуквала там жа ў лазняку.

Я сябраваў з Ваняшам і Сяргейкам. Першы быў старэйшы за мяне на год, а другі на столькі ж маладзейшы. Разам гулялі ў цуркі, сцяжкі, крэглі, разам ганялі ашмётак-мяч, змайстраваны з рознага рыззя. Разам пасвілі ў Мяшчанскім лесе: я — карову, яны па чарзе — казу. Апошняе сведчыла аб тым, што наша сям'я не была такой беднай, як Батракі. Таму, напэўна, што бацька, хоць і атрымаў інваліднасць на вайне, але адрозніваўся ад хваравітага Паўлушы (той не ваяваў) большай гаспадарлівасцю і здароўем.

Сябраваў я таксама з Мішкам, Грышкам, Жэнькам і Шуркам (прозвішчы называць не буду). Іхнія бацькі з фронту, на жаль, не вярнуліся, і хлопцы даволі часта наведваліся да нас, дарэчы, як і я да іх. Шмат памятаю выпадкаў, калі ім, 13—14-гадовым, бацька даваў парады, нечым нават дапамагаў іхнім сем'ям, і таму хлопцы хінуліся да яго! Крый божа, каб хто-небудзь з іх з нашага двара вынес нешта без дазволу. Але вось аднойчы...

Была нядзеля. У гэты дзень мая маці пякла бліны і стосікам складвала іх на лаўцы, паліваючы зверху гарачым тлушчам. І тут да нас завітаў Сяргейка з просьбай на гадзіну-дзве пазычыць бязмен, які спатрэбіўся яго бацьку. Кірылаўна накіравалася ў сенцы за ім, а Сяргейка, крутнуўшыся каля стосіка, пакрочыў за ёй. Толькі ўзяў ён курс дадому, як насустрач мой бацька. Спыніў яго, пачаў распытваць, як ідуць школьныя справы, чаму даўно не відаць Паўлушы і г. д. Хвіліны праз тры-чатыры Сяргейка занерваваўся, пачаў перабіраць нагамі, падскокваць, а потым сарваў з сябе картуз. І тут... на яго галаве «намаляваўся» блін, які выпускаў з сябе парок. Сяргейка тут жа рвануў з месца, а Андрэевіч зайшоў у хату і, усё расказаўшы Кірылаўне, прамовіў:

— Сёння, Таццяна, абыдземся без бліноў. Пачастуем імі Батракоў. Ты не супраць?

Мая маці была не супраць. Бацька асабіста занёс іх суседзям, сказаўшы, што прыйшоў да Паўлушы ў адведкі. Пра тое ж, што здарылася, ні слова. А ў далейшым і папрокаў Сяргейку, з якім я па-ранейшаму сябраваў, не было. Праўда, ён доўга да нас не заходзіў, саромеўся, відаць, сваёй правіннасці і ўсё ж асмеліўся папрасіць прабачэння ў маіх бацькі і маці. Усе было б шыта-крыта, калі б не мая прамашка. Аб праступку Сяргейкі я, дурань, даверліва расказаў Мішку. А ад таго — панеслася-паляцела. І ў выніку да Сяргейкі навек прыклеілася мянушка — Блін...

Уладзімір Пернікаў

Загаловак у газеце: Усе мы такія розныя

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Як пенсіянерка з Гомеля купіла набор каструль па цане патрыманай іншамаркі

Як пенсіянерка з Гомеля купіла набор каструль па цане патрыманай іншамаркі

Усё, як у казцы: прыгожая зала, музыка, пачастункі. Абаяльныя людзі распавядаюць аб правільным харчаванні і рэкламуюць свой тавар...

Грамадства

714 тысяч тон адходаў для перапрацоўкі сабралі летась беларусы

714 тысяч тон адходаў для перапрацоўкі сабралі летась беларусы

Гэта адходы шкла, паперы, пластыку, шын, батарэек, машыннага масла...

Грамадства

​Дзе прызначалі спатканні ў даваенным Мінску?

​Дзе прызначалі спатканні ў даваенным Мінску?

Атрымаць падказкі вам дапаможа экскурсія «Рамантыка мінскіх дворыкаў».