Вы тут

Купалаўскі тэатр прадставіў спектакль па кнізе «Радзіва «Прудок»


Муха Наташа не дае спаць, настойліва цакоча над вухам. «У чым праблема?» — здзівіцца жыхар гарадской кватэры, які прывык вырашаць такое радыкальна. Ну, і дарма: гэта ж На-та-ша! Яна таксама мясцовы жыхар, частка экасістэмы, часцінка Сусвету. Без яе карціна будзе няпоўнай. Карціна свету вачыма новага жыхара вёскі Прудок — дакладна. А нам прыйдзецца зразумець, чаму яго ўспрыманне менавіта такое, падчас прагляду спектакля Купалаўскага тэатра «Радзіва «Прудок». Гэта калі яшчэ атрымаецца трапіць. Але не хачу разважаць пра «няма білетаў» і аншлагі. Хачу — пра Прудок. Там добра.


Гэта далёка ад сталіцы: Палессе. Для гараджаніна выпраўляцца туды жыць — усё адно што збірацца ў космас. Нават не на арбіту недзе «па-над», а ў паралельную галактыку, дзе іншыя законы гравітацыі, амаль адсутнічае катэгорыя часу (істотны толькі факт, што ты ёсць) ды разумнае жыццё са сваімі прынцыпамі існавання ў наяўнасці. Усё выпрабаваў на сабе аўтар кнігі «Радзіва «Прудок» Андрусь Горват, які занатоўваў свае пачуцці падчас абсалютна рэальнага паглыблення ў той сусвет. Кінуў Мінск і паехаў жыць у... гэты Прудок. Не ў Маскву і не ў Парыж, а ў беларускую вёску.

Запісы з дзённіка — успаміны былога «зямнога» (прыземленага?) жыцця, назіранні і думкі пасля кантактаў з мясцовай цывілізацыяй — сталі кнігай. Кніга «пайшла ў адкрыты космас» — а гэта ўся прастора беларускага светаадчування, менталітэту, культуры, наогул жыцця.

Актыўнасць чытачоў і захапленні наноў адкрытым сусветам прывялі да з'яўлення фільма «Ягор» і ў рэшце — да тэатральнай пастаноўкі, якую ажыццявіў той жа аўтар фільма купалавец Раман Падаляка. Ён таксама частка беларускага космасу — акцёр-зорка. Цяпер ведаю дакладна: на начным небе сярод зіхатлівых зор могуць быць планеты, якія маюць моцную атмасферу і энергетыку, здольную ўцягваць у сваю арбіту. У дадзеным выпадку яны зрэзаніравалі: космас, які спасцігаў Горват, і энергетыка Падалякі.

Яны абодва аднолькава разумеюць, чаму эротыка па-беларуску — гэта аголенае каленца Ганны Чарнушкі («Людзі на балоце» ідуць на сцэне Купалаўскага тэатра). А купалаўскі тэатр — гэта таксама мікракосмас, які зацягвае ўсіх, хто трапляе ў зону яго прыцягнення. З акцёрамі зразумела, але ж нават былога дворніка, якім працаваў Андрусь Горват, не абмінула гэтае наканаванне. Выбар працы для дворнікаў у Мінску неблагі, з варыянтамі аплаты: чым бліжэй да культуры — тым яна меншая, затое там спытаюць пра валоданне мовай... Калі чалавек зрабіў такі выбар, то зразумела, для яго сіла прыцягнення — не фізічная, а хутчэй філасофская з'ява.

Каб больш зразумелымі былі палескія адчуванні, трэба было пачаць з гарадскіх, так і зрабіў рэжысёр Раман Падаляка. У інсцэніроўцы ёсць частка пра героя-дворніка, які ачышчаў снег на дарозе, па якой скакалі гарадскія козкі на абцасах, слухаў прыгожую кітайскую мову ў тэатры падчас экскурсій для турыстаў, дзе ў якасці экзатычнага артэфакта маглі фігураваць шкарпэткі дворніка на батарэі (не, ну выпадкова!), слухаў мамін голас па тэлефоне, абавязкова завяраў, што ўсё нармальна. Магчыма, так адказваюць блізкім касманаўты, якіх толькі прызначылі ў далёкую экспедыцыю і якім трэба час, каб усіх падрыхтаваць. І тэатр для героя стаўся свайго роду цэнтрам падрыхтоўкі да касмічнай вандроўкі.

Усё пазначана адразу: з першых рухаў героя па сцэне мы адчуваем яго наканаванне: камбінезон дворніка нагадвае скафандр. Далей адчуваем асаблівы космас Беларусі праз выяўленне часткі тэатральнай біяграфіі. Сусвет ахоплівае гледача праз мастацкі вобраз: умоўны касмічны стыль, што прыдумала мастачка Кацярына Шымановіч, вытрыманы ад пачатку да канца. Зоркі зіхацяць у чорнай прасторы малой сцэны — і бачыш, якая яна, аказваецца, вялікая...

Старая дзедава хата напачатку як кропка сярод зорнага неба. Глядзіш на яе нібыта з нябесных вышынь. Адразу прыгадаўся «Салярыс» Таркоўскага з вандроўнікамі, якія рушаць даследаваць разумнае жыццё іншага паходжання, а ў выніку думкамі вяртаюцца да таго, што засталося далёка дома, а значыць, глыбока ў сабе. Напрыканцы яны ўглядаюцца ў хаціну з утульнымі вокнамі і гасцінным ганкам, а наш касманаўт ідзе далей і даследуе тое, што ўнутры.

Пры набліжэнні да хаціны бачыш: ці не сам дзед глядзіць адтуль праз акно? Даўно няма дзеда, але падобны на яго сам герой — адзін твар з рысамі, што выявіла (запомніла?) шкло. Самае цікавае пачнецца потым, у самой хаце і вакол яе. Новае жыццё падорыць новых сяброў, іншай формы розуму. Дзіўна было ўявіць, якім чынам можна на сцэне паказаць ката Рому. Але ён побач з героем — як выява на мягкай падушцы, і сапраўды ж можна вось так сядзець на старым сінім металічным ложку і гладзіць яго. Намаляваная і каза са званочкамі, якія дзінькаюць, як пры дойцы, — ён назаве яе Цёця, у гонар былой гаспадыні. Муха Наташа — абсалютна рэальная: так выглядае аніміраваны персанаж. Наогул відэарад (аўтар Глеб Куфцерын) дазваляе ў драматычным спектаклі стварыць лініі, важныя (смешныя, кранальныя) у кнізе, альбо абазначыць моманты асаблівага настрою ці атмасферы: месяц, які адбіваецца ў калодзежы, ці «жывыя» кроплі дажджу. Усё тое, без чаго немагчыма было б адчуванне нашага зямнога космасу з чалавечым тварам.

І тут лагічнае існаванне людзей — яны жывуць у Прудку! Часам абаяльныя і прывабныя, гасцінныя і добрыя, з граматамі і проста шаноўныя, спагадлівыя і тыя, што маюць асаблівую зацікаўленасць у вашай спагадзе. Тыя, што часам здаюцца гуманоідамі (у адпаведным стане), але пры далейшых кантактах аказваюцца вельмі мілымі людзьмі з тонкай душэўнай арганізацыяй.

Яны такія: падкажуць, як абыходзіцца з зямлёй, што садзіць, з кім пагаварыць. Ды хіба не галоўнае акенца ў свет для вяскоўца — радзіва, якое грае асаблівую ролю ў спектаклі, такі ж «жывы» персанаж сярод іншых, хоць і рарытэтны прыбор са сваёй логікай і здольнасцю адчуваць героя.

Праўда, тэатральная пастаноўка не можа адлюстраваць кнігу цалкам. Выбар эпізодаў — справа аўтараў інсцэніроўкі, якую рабілі Раман Падаляка і артыст Міхаіл Зуй (іграе галоўнага героя), адчуваецца, што ім хацелася паказаць як мага больш. Але кожны пры чытанні кнігі зможа выбраць сваіх любімых персанажаў.

Іх не так і мала, аказваецца, у тым паралельным гарадскому свеце. Увасабляюць усіх герояў-вяскоўцаў на сцэне Святлана Анікей і Дзмітрый Есяневіч. Для таго каб пераўвасобіцца, дастаткова дадаць нейкую дэталь гардэроба (тоўстыя вязаныя шкарпэткі ці нагавіцы, шапку ці швэдар) — у гэтым сэнсе стыль касмічнай вопраткі застаецца базавым: кожны прудковец — носьбіт таго асаблівага космасу. Асаблівы космас купалаўцаў дазваляе ім настолькі (часам занадта) паглыбіцца ў вобразы, што сваіх землякоў-палешукоў бачыш як рэальных, у якіх насамрэч усё «е». Адна ёмістая літара абазначае паляшуцкі дух і нават дыялект на працягу ўсяго спектакля, што ідзе на літаратурнай беларускай мове. Але нават гэтай дэталі дастаткова, каб зразумець: «е» — гэта не літара. Гэта наяўнасць. Прысутнасць. Існасць. І неспазнанасць да канца.

Такіх Прудкоў у нас шмат па Беларусі. У кожнага — свой, дзе можна, вось як галоўны герой, «выспяваць як нацыя». З дзедавай хатай, нават калі там ужо памянялі шыбы на вокнах, праязджаючы міма якой усё адно міжволі думаеш: мо выглядаюць? Кідаеш позірк: ці ўсе дрэвы каля хаты? Згадваеш: дзе той калодзеж, у якім адлюстроўваецца неба?

Ларыса ЦІМОШЫК

Загаловак у газеце: ...Палёт нармальны!

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Карэспандэнт «Звязды» высвятляла, чаму так цёмна на асветленых вуліцах Магілёва

Карэспандэнт «Звязды» высвятляла, чаму так цёмна на асветленых вуліцах Магілёва

Вечарам прайсціся ўздоўж цэнтральнай вуліцы Першамайскай у Магілёве адно задавальненне.

Спорт

Баскетбаліст Бенджамін-Павел Дуду: У Гане мяне называлі белым

Баскетбаліст Бенджамін-Павел Дуду: У Гане мяне называлі белым

Мама Бена — беларуска, тата — ураджэнец Ганы.

Эканоміка

Куды звяртацца, калі грамадзяніну затрымліваюць зарплату?

Куды звяртацца, калі грамадзяніну затрымліваюць зарплату?

Адказ на гэта і іншыя пытанні — у гутарцы з Дзмітрыем Шаўчуком.