24 кастрычніка, субота

Вы тут

Як «Звязда» пісала гісторыю (1998—2007)


Вялікія страты і здабыткі нацыянальнай культуры, трагедыя на Нямізе і рэха «Норд-Осту», маштабныя будоўлі і гучныя перамогі беларусаў на міжнароднай арэне, дэнамінацыя «зайчыкаў» і чаканне агульнай з Расіяй валюты, залатыя дзянькі для астролагаў і падвядзенне вынікаў другога тысячагоддзя, прыход у Беларусь першых мабільных аператараў і знакавыя перайменаванні сталічных вуліц, поўнакаляровы друк і спробы выйсці за межы газетных аркушаў на шырокі прастор сеціва — перад'юбілейнае для «Звязды» дзесяцігоддзе выдалася стракатым і насычаным падзеямі самага рознага кшталту.


Жы­выя пры­зы «звяз­доў­скай» пад­піс­ной ла­та­рэі і іх но­выя гас­па­да­ры.

Каму жывых парасят?

Улічваючы вынікі праведзенага раней маштабнага анкетавання чытачоў, газета працягвала эксперыментаваць з фарматам А2/А3 і яшчэ больш разнастаіла ўласны змест. Так, у 1998-м пачала выходзіць новая рубрыка «Абарані сябе сам» — асновы бяспекі жыццядзейнасці ў сучасным свеце, якім праз некалькі гадоў мы пачнём вучыць не толькі дарослых, але і дзяцей у школах і садках. Рэдакцыя рэгулярна ладзіць выязныя прыёмныя і разам з прадстаўнікамі Федэрацыі прафсаюзаў, чыноўнікамі Міністэрства сацыяльнай абароны і Міністэрства аховы здароўя ездзіць па раённых цэнтрах ды вёсках, выслухоўваючы скаргі людзей і адсочваючы, што па іх зроблена.

У 1998-м «Звязда», адзіная сярод рэспубліканскіх газет, прасачыла з пачатку да канца гісторыю беларускіх верталётчыкаў, якія больш за тры гады працавалі ў заходнеафрыканскай краіне Сьера-Леонэ і пасля чарговага путчу на некалькі месяцаў трапілі ў палон да новых уладаў. Карэспандэнт «Звязды» Сяргей Расолька не толькі збіраў з розных крыніц усю інфармацыю пра становішча лётчыкаў і захады для іх вызвалення, але і асабіста сустрэў членаў экіпажа Васіля Кулькова і Івана Мартыновіча адразу пасля вяртання ў Беларусь.

Эканамічнае становішча ў канцы 90-х вымушала жадаць лепшага, і «Звязда» ўсё больш месца адводзіць пад рэкламу — як пад вялікія рэпартажы з прадпрыемстваў і гандлёвых устаноў, так і пад прыватныя і камерцыйныя аб'явы. А каб стымуляваць і ў той жа час падтрымаць сваіх падпісчыкаў, газета пачала разыгрываць сярод іх карысныя прызы — бытавую тэхніку, прамтавары, сельскагаспадарчыя прылады, а таксама... жывых парасят.

Яшчэ адна прыкмета часу — папулярнасць астрапрагнозаў і разнастайных гараскопаў. Іх «Звязда» спачатку перадрукоўвала з расійскіх крыніц — «Труд», «ІТАР-ТАСС» і г. д., а потым пачала рыхтаваць і ўласныя эксклюзіўныя матэрыялы з беларускімі астролагамі. Зрэшты, і пасля наступлення трэцяга тысячагоддзя запатрабаванасць у гараскопах ды прагнозах не зменшылася, хоць далёка не ўсе яны спраўдзіліся...

Наогул, у газеце канца 90-х — пачатку 2000-х хапае маштабных тэм і кірункаў. Сярод іх — утварэнне Саюзнай дзяржавы Беларусі і Расіі і перспектывы ўвядзення агульнай валюты (у рэчышчы інтэграцыі «Звязда» сумесна з «Народнай газетай» і расійскай «Парламенцкай газетай» пачала выдаваць тады спецыяльны дадатак «Саюзнае Веча»), падрыхтоўка і правядзенне ў 2001-м прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі (нагадаем, сярод паўтара дзясятка кандыдатаў «засвяціліся» не толькі лідары розных партый, але і кіраўнік тэатра гумару «Хрыстафор» Яўген Крыжаноўскі), міжнародная палітыка. Але адначасова «Звязда», застаючыся вернай сабе, працягвае гаварыць і на тэмы будзённыя, штодзённыя. Так, нашы журналісты пабывалі ў скуры рыначных гандляроў і чыгуначных фарцоўшчыкаў, шэрагі якіх у той час акупавалі пероны і электрычкі, праехаліся па папулярным «малочным» маршруце Орша — Смаленск, праверылі на сабе цеснату і крыўду грамадскага транспарту ў Гомелі і тлустасць малочных прадуктаў у сталічных і рэгіянальных крамах, пабывалі на здымачных пляцоўках «Беларусьфільма» і ў радзільнях — словам, імкнуліся адлюстроўваць жыццё ва ўсіх яго праявах.

Змрочныя даты

Нумар «Звязды» ад 1 чэрвеня 1999 года выйшаў чорны, у прамым і пераносным сэнсе. «Жудасная ява, пачуццё бязмежнай тужлівай, палохаючай нерэальнасці... З той хвіліны, як зайшліся сэрцы... Боль цісне, не адпускаючы...» Відавочна, газетчыкам, якія штодня працуюць са словам, вельмі цяжка даваліся гэтыя, — каб апісаць трагедыю нядзельнага майскага вечара, які за лічаныя хвіліны ператварыўся з масавага музычнага свята ў масавую гібель людзей у пераходзе на станцыі метро «Няміга». «У 20.15 пры раптоўным змяненні надвор'я (ліўневы дождж з градам, навальніца) удзельнікі мерапрыемства (да 2,5 тысяч чалавек, пераважна людзі маладога ўзросту) некіруемым натоўпам кінуліся ў бліжэйшыя ўкрыцці. Пры гэтым пераважная большасць людзей накіравалася ў падземны пераход станцыі метро «Няміга», — цытуе «Звязда» афіцыйную хроніку трагічнага здарэння, вынікам якога сталі дзясяткі траўмаваных і 53 загінулыя...

«Тая страшная лесвіца, што вядзе ў падземны пераход, услана кветкамі — ружамі, гваздзікамі, ландышамі... Гараць свечкі, плачуць людзі — і старыя, і маладыя», — сведчылі калегі, якія, як і сотні і тысячы беларусаў з усіх рэгіёнаў, смуткавалі па ахвярах трагедыі, як маглі, падтрымлівалі сваякоў загінулых і маліліся за тых, хто знаходзіўся ў гэтыя дні паміж жыццём і смерцю. «Даруйце ўсім нам, што не збераглі вас, не папярэдзілі гэту страшную, ужо сучасную няміжскую трагедыю. Даруйце, калі можаце...» — нават праз 18 гадоў пасля трагедыі нельга спакойна ўспрымаць газетныя радкі і жалобныя фотаздымкі Нямігі.

Безумоўна, мы спадзяваліся, што наступнае стагоддзе будзе спакайнейшае. Але новы час прынёс новыя выклікі і пагрозы. У верасні 2001-га беларусы разам з усім светам жахаліся серыі тэрактаў у ЗША, што выклікалі ўзмацненне рэжыму проціпаветранай абароны ў тым ліку ў нашай краіне. А ў лістападзе 2002-га нашы журналісты Уладзімір Андрыевіч і Анатоль Кляшчук выправіліся ў Маскву, каб паспрабаваць разабрацца ў прычынах і выніках трагедыі «Норд-Осту», — тады група ўзброеных баевікоў на працягу некалькіх дзён трымала ў заложніках звыш 900 гледачоў і акцёраў у Тэатральным цэнтры на Дуброўцы. Больш як 130 чалавек у выніку загінулі. Сярод заложнікаў аказаліся і сямёра нашых суайчыннікаў. «Усё, што адбывалася навокал, нагадвала дзікунскі сон, кашмар. Здавалася, дастаткова толькі моцна сябе ўшчыпнуць — і ўсё знікне. Або ўяўлялася, што раптам адчыняцца дзверы, у залу ўварвецца які-небудзь «крэпкі арэшак» і ўсіх вызваліць... Але замест Бруса Уіліса прыехала Ала Пугачова. Адна з чачэнак патрабавала, каб тую прывялі ў залу і расстралялі, але, на шчасце, Алу Барысаўну не прапусцілі», — расказвала пазней «Звяздзе» адна з беларусак-заложніц, якой пашанцавала вярнуцца дадому жывой і здаровай.

У 2002 го­дзе бе­ла­рус­кі ры­нак со­та­вай су­вя­зі ажы­віў­ся  з пры­хо­дам но­ва­га апе­ра­та­ра.  Чэр­гі ў пер­шыя яго офі­сы рас­цяг­ва­лі­ся на га­дзі­ны.

Вецер перамен

У 1999-м беларусы зноў сталі мільянерамі — у абарачэнні з'явіліся купюры вартасцю ў 1 і 5 мільёнаў рублёў. А ў наступным годзе краіна рыхтавалася да выкрэслівання трох нулёў на новых грашах, якія па звычцы ўсе працягвалі называць «зайчыкамі», хоць жывёліны даўно саступілі месца на купюрах архітэктурным помнікам — Траецкаму прадмесцю, Вялікаму тэатру оперы і балета, Нацбанку і г. д. «У апошнія гады купюры выпускаюцца ўсё большым наміналам, а значнасць будынкаў, якія на іх адлюстраваныя, змяншаецца, — трапна заўважаў адзін з інтэрв'юераў «Звязды». — Гэтую праблему трэба было адразу прапрацаваць: а што будзе ў будучым, калі працягваецца інфляцыя?»

А ў недалёкай будучыні, якая для нас ужо стала мінулым, у кашальках беларусаў зашалясцелі новыя банкноты ўзору 2000 года, упрыгожаныя — памятаеце? — выявамі Брэсцкай крэпасці, Нацыянальнага мастацкага музея, спарткомплексу «Раўбічы», Нацыянальнай бібліятэкі, Летняга амфітэатра ў Віцебску, сталічнага Палаца спорту, гомельскага Палаца Румянцавых-Паскевічаў... Разлічвацца без лішніх нулёў стала прасцей, але былі і нараканні, напрыклад, на падабенства колеру розных купюр, з-за чаго пажылыя людзі нярэдка блыталі 50- і 500-рублёвыя банкноты. «Уважліва глядзіце не толькі на колер грошай, але і на лічбы на іх!» — нагадвала чытачам «Звязда».

Прыкладна ў гэты ж перыяд укаранілася звычка суайчыннікаў вымяраць заробкі і выдаткі ў доларах, прычым існавала два курсы свабодна канвертаванай валюты: афіцыйны, устаноўлены Нацбанкам, і «чорнарынкавы», па якім рэальна было гэту СКВ набыць. Так, паводле падлікаў «Звязды», у канцы 1999 года аднапакаёвыя кватэры ў Мінску каштавалі ад 7 да 10 тысяч долараў, двухпакаёвыя — 12—15 тысяч, але пры гэтым курс долара ў валютчыкаў дасягаў
900 тысяч недэнамінаваных рублёў, а сярэдні заробак беларусаў за год вырас з 33 да 46 долараў па рыначным наяўным курсе.

Яшчэ адна важная лічба, з якой краіна падышла да мяжы тысячагоддзя, — колькасць насельніцтва. Па гэтым паказчыку, як пісала «Звязда», Беларусь у 1999 годзе займала 5-е месца ў СНД і 15-е — сярод 34 краін Еўропы, а па нараджальнасці была ў Еўропе толькі 27-й.

Журналістам «Звязды» наогул ніколі не бракавала фантазіі — успомніць хоць бы ператварэнне нашага віцебскага карэспандэнта Аляксандра Пукшанскага ў... сонца рускай паэзіі Аляксандра Сяргеевіча Пушкіна. У вобразе класіка каля «свайго» помніка летам 2003-га Аляксандр чытаў вершы ды віншаваў з вяселлем маладыя віцебскія пары і нават тралейбус «паважаць сябе прымусіў».

Да надыходу трэцяга тысячагоддзя «Звязда» рыхтавалася грунтоўна. Так, за тысячу дзён да знакавай даты ў газеты з'явіўся свой «хрэснік» — Алёшка, сын камандзіра батальёна затрымання Першамайскага РАУС Мінска, які акурат да Новага 2001 года атрымаў спецыяльныя рэдакцыйныя падарункі. А непасрэдна на мяжы тысячагоддзяў «Звязда» зладзіла шэраг эксклюзіўных праектаў, сярод якіх — адваротны адлік ХХІ стагоддзя, «Беларускі тузін стагоддзя», складзены з найбольш знакавых асоб, падзей, адметнасцяў нашай краіны (між іншым, вызначаных чытачамі!), а таксама супрацоўніцтва з міжнародным прадстаўніцтвам Кнігі рэкордаў Гінеса.

Але, бадай, самай відавочнай для чытачоў «абноўкай» стаў пераход газеты ў 2000-м на поўнакаляровы друк, які прынцыпова змяніў аблічча «Звязды». Ідучы ў нагу з часам, найбольш прасунутыя і тэхнічна забяспечаныя чытачы ўжо з вясны 2000 года маглі знаёміцца з электроннай версіяй любімага выдання ў інтэрнэце па спасылцы http://zvyazda.mіnsk.by. На жаль, найранейшая версія сайта не захавалася — на сёння ў інтэрнэт-архіве даступныя публікацыі пачынаючы са студзеня 2005 года.

Усяго праз два гады і без таго не старая душой ветэранка яшчэ болей памаладзела, узяшы пад крыло маладзёжнае беларускамоўнае выданне «Чырвоная Змена» і частку яго каманды. «Кажуць, сёння маладосці ўласцівы здаровы індывідуалізм. Няхай сабе так. Але каб выпусціць — прыдумаць, напісаць, аформіць — першы нумар маладзёжнай укладкі ў «Звязду», некалькім «здаровым індывідуалістам» спатрэбілася сабрацца разам. У выніку атрымалася адноўленая «Чырвоная Змена», зробленая маладымі для маладых», — паведамляў першы нумар новай укладкі ад 23 красавіка 2002 года. Колькі юных аўтараў даслалі свае першыя спробы пяра на сумесна творчы конкурс «Звязды» і факультэта журналістыкі БДУ, колькі іх, дзякуючы супрацоўніцтву з рэдакцыяй, атрымлівалі пуцёўку ў прафесію, колькі маладых беларусаў за мінулыя 15 гадоў сталі героямі артыкулаў «ЧЗ», — цяжка нават падлічыць.

У 2005 го­дзе «Звяз­да» атры­ма­ла ў Мін­ску яшчэ ад­но мес­ца пра­піс­кі — на ад­най­мен­ным пра­спек­це.

Страты і здабыткі

У тое дзесяцігоддзе шмат узрушэнняў, як станоўчых, так і негатыўных, перажыла беларуская культура. Халоднай зімой 2002 года краіна ледзь не страціла адну са сваіх жамчужын — палац Радзівілаў у Нясвіжы. Наступствы страшэннага пажару ў яго сценах удалося выправіць толькі пасля шматгадовай рэстаўрацыі.

Адзін за адным пайшлі з жыцця вядомыя дзеячы мастацтва. У 2002-м аўтакатастрофа забрала ў беларусаў кінарэжысёра Міхаіла Пташука, а на пачатку 2003-га памёр, цяжка траўмаваны ў выніку аўтакатастрофы, легендарны музыкант, кіраўнік ансамбля «Песняры» Уладзімір Мулявін. Народны пісьменнік Беларусі, пісьменнік-франтавік Васіль Быкаў сумна-сімвалічна пайшоў з жыцця 22 чэрвеня 2003 года. А ў 2004-м не стала добрага сябра «Звязды», народнага пісьменніка і драматурга Івана Шамякіна. Зрэшты, апошні падарунак любімай газеце Іван Пятровіч усё ж паспеў зрабіць, накіраваўшы ў Мінгарвыканкам ад імя чытачоў розных пакаленняў зварот з прапановай прысвоіць адной з вуліц сталіцы імя «Звязды». «На мой погляд, «Звязда» з'яўляецца агульнанацыянальным выданнем. На працягу ўсёй гісторыі газета «ўзрошчвала», падтрымлівала, прадстаўляла свае старонкі беларускім пісьменнікам і паэтам, якіх зараз мы з гонарам называем класікамі нацыянальнай літаратуры... Увогуле, на працягу больш як паўвекавога супрацоўніцтва з газетай я пераканаўся ва ўзважанай, мудрай пазіцыі «Звязды», — адзначаў пісьменнік у звароце. Просьба не засталася незаўважанай: у сярэдзіне чэрвеня 2005 года сталічны праспект газеты «Известия» быў перайменаваны ў праспект газеты «Звязда»...

Але разам з тым у культурнай прасторы Беларусі, як сведчаць газетныя публікацыі больш чым дзесяцігадовай даўніны, жыццё віравала. Так, у маі 2001-га выйшла на экраны апошняя работа Міхаіла Пташука «У жніўні 44-га» (здымалася пад рабочай назвай «Момант ісціны» паводле аднайменнай аповесці), а ўжо ў 2002 годзе быў запушчаны ў вытворчасць першы айчынны блокбастар «Анастасія Слуцкая», пра які журналісты «Звязды» не толькі пісалі, але нават паўдзельнічалі ў здымках. Таксама летам 2002-га пачаў вяшчанне наваствораны «Другі нацыянальны тэлеканал» АНТ, а ўвосень быў закладзены першы камень у падмурак новага будынка Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі. «Каго ні спытай — кожны ведае, што новы будынак будзе мець форму брыльянта (крышталя ведаў!)», — заўважала «Звязда», наведваючы яшчэ пустую будпляцоўку на скрыжаванні вуліц Скарыны і Філімонава.

А яшчэ «звяздоўцы» слухалі новы арган у адноўленым Мінскім архікафедральным касцёле, прысутнічалі на адкрыцці помніка літары «Ў» у Полацку, віншавалі нашых тэнісістаў з перамогай на турніры «Ралан Гарос» і зазіралі ў будучыню Парка высокіх тэхналогій, — словам, занатоўвалі ўжо найноўшую гісторыю на газетных палосах.

У 2007-м «Звязда» адзначыла 90-годдзе. Але крыху раней у нас здарыўся яшчэ адзін юбілей, выключна газетны: 17 снежня 2003 года выйшаў у друк 25-тысячны нумар «Звязды».

Вікторыя ЦЕЛЯШУК

tselyashuk@zviazda.by

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Жыццёвы шлях Якава Крэйзера. Першы камдзiў, якi атрымаў Зорку Героя, заслужыў яе, абараняючы Барысаў

Жыццёвы шлях Якава Крэйзера. Першы камдзiў, якi атрымаў Зорку Героя, заслужыў яе, абараняючы Барысаў

У пачатковы перыяд Вялiкай Айчыннай вайны зацятыя баi разгарнулiся пры абароне Барысава — старадаўняга беларускага горада на Бярэзiне. 

Грамадства

Схадзіць на «Куфар» і застацца без грошай. На папулярным сайце можна сустрэць махляра, замаскіраванага пад пакупніка

Схадзіць на «Куфар» і застацца без грошай. На папулярным сайце можна сустрэць махляра, замаскіраванага пад пакупніка

«Лічбавыя жулікі», якія здымаюць грошы з чужых банкаўскіх карт, звычайна маскіруюцца пад інтэрнэт-рэсурсы, вартыя даверу.