Вы тут

Як Манголія «нарошчвае мускулы»?


Ліпень насамрэч стаў вызначальным перыядам у найноўшай гісторыі Манголіі. У гэтай дзяржаве выбралі і прывялі да прысягі новага прэзідэнта — Халтмаагійна Батулгу, які, дарэчы, з'яўляецца адным з найбагацейшых людзей краіны. Гэта кандыдат ад апазіцыйнай Дэмакратычнай партыі. Паводле афіцыйных вынікаў галасавання, ён набраў 50,61 працэнта галасоў, а яго сапернік Міеэгомбын Энхболд з кіруючай Мангольскай народнай партыі — 41,16 працэнта. Выбары ўнеслі пэўную інтрыгу наконт далейшых шляхоў развіцця заўважнай у геапалітычным раскладзе азіяцкага макрарэгіёна краіны. Батулгу празвалі «мангольскім Дональдам Трампам» за яго лозунгі, у прыватнасці крытыку гандлю з Кітаем. Таксама мангольскі прэзідэнт настроены на ўмацаванне сувязяў з Масквой. Так што «пасьянс» тут складваецца цікавы. Ці здолее Манголія ў такой сітуацыі нарэшце «нарасціць мускулы»?


Ад «тыгра» да «ніндзя»

У 1987 годзе Манголія абвясціла ўслед за СССР курс на перабудову. І ў краіне адбыліся рэальныя перамены. У 1992-м была прынята новая канстытуцыя, праведзены рынкавыя рэформы, у прыватнасці прыватызацыя, бізнес атрымаў доступ да распрацоўкі карысных выкапняў. Гэта падсцёбнула развіццё эканомікі краіны, і ў 2011 годзе Манголія паказала самы высокі тэмп росту ВУП у свеце — 17,3% — і атрымала званне «азіяцкага тыгра». Сусветны банк прадказваў працяг такой тэндэнцыі як мінімум да 2020 года за кошт распрацоўкі радовішчаў карысных выкапняў. Але неўзабаве рост запаволіўся, замежныя інвестары, якія ўкладвалі сродкі ў радовішчы, пакінулі краіну, былы прэзідэнт Энхбаяр быў асуджаны за карупцыю.

Дасюль прыкметная частка насельніцтва жыве ў юртах. Там няма водаправода, асноўнай крыніцай электрычнасці служаць сонечныя батарэі. Манголія — 11-я па плошчы краіна ў свеце. Пры гэтым яна застаецца тэрыторыяй, дзе адна з самых нізкіх шчыльнасцяў насельніцтва. Летась колькасць жыхароў склала каля 3,1 млн чалавек. Прычым Манголія — адна з самых «маладых» краін свету: больш за чвэрць насельніцтва не дасягнулі 14-гадовага ўзросту.

Адыход інвестараў з краіны прывёў да росквіту нелегальнай здабычы мінеральных рэсурсаў. Брыгада такіх «шахцёраў» можа зарабіць за месяц каля $1 тыс. Часта на нелегальных шахтах працуюць сем'і, якія адмовіліся ад качавога жыцця і перабраліся ў гарады. Не ўсе здолелі прызвычаіцца, але вярнуцца да гаспадаркі ўжо не маглі.

Між тым сярэдні заробак сёлета ў першым квартале склаў 959 тыс. тугрыкаў (каля $388). Самая высокааплатная праца — у горназдабыўной прамысловасці (2,4 млн тугрыкаў — каля $970), менш за ўсё атрымліваюць занятыя ў сферы забаў і адпачынку (600 тыс. тугрыкаў, або каля $240). Летась узровень беспрацоўя ў краіне вырас да 10%. Вядучыя галіны эканомікі Манголіі звязаныя са здабычай карысных выкапняў. У 2016-м у краіне налічвалася каля 3 тыс. радовішчаў, дзе здабываліся (не заўсёды легальна) каля 50 розных відаў мінеральных карысных выкапняў, сярод якіх — золата, медна-малібдэнавыя, уранавыя, свінцова-цынкавыя і жалезныя руды, вугаль.

Эканамічны дабрабыт Манголіі напрамую залежыць ад экспарту карысных выкапняў. На яго прыпадае амаль 88% экспартнай выручкі краіны. Калі ў 2011 годзе цэны на медзь у свеце выраслі, то і ВУП узняўся да рэкордных 17,3%, але пасля падзення цаны на медзь рост запаволіўся да 2,3% у 2015-м і каля 1% летась.

У рэйтынгу 63 найбольш канкурэнтаздольных эканомік свету ад швейцарскай бізнес-школы ІMD, складзеным сёлета ў чэрвені, Манголія заняла перадапошняе месца, апярэдзіўшы толькі Венесуэлу. У 2016 годзе даход краіны ад выдачы ліцэнзій на разведку і здабычу карысных выкапняў склаў 34,3 млрд тугрыкаў (каля $16 млн). Ліцэнзаваныя кампаніі заплацілі ў 2016 годзе падаткаў на 638 млрд тугрыкаў (каля $298 млн у сярэднім курсе за год). Каля 34% выдадзеных у 2016 годзе ліцэнзій на распрацоўку радовішчаў прыйшлося на здабычу золата. Пры гэтым колькі «жоўтага д'ябла» здабываецца нелегальна, дакладна невядома. Нелегальных «капальнікаў» называюць «ніндзя» — за зялёныя тазікі для прамывання золата, якія тыя носяць на спіне.

Асаблівыя выбары

Манголія з мінулага года перажывае магутны эканамічны крызіс. Курс мангольскага тугрыка (нацыянальнай валюты) знізіўся да мінімальнага значэння за апошнія 20 гадоў. З-за скарачэння аб'ёму замежных інвестыцый і росту дзярждоўгу Улан-Батар быў вымушаны прыцягнуць крэдыт МВФ у 5,5 млрд долараў сёлета ў маі на ўмовах скарачэння дзяржвыдаткаў і павышэння падаткаў. Гэта разам з ростам беспрацоўя, беднасці насельніцтва, а таксама карупцыйнымі скандаламі ў кіруючых элітах прывяло да росту расчаравання ў электарату. У сувязі з гэтым яўка на цяперашнім галасаванні была рэкордна нізкай — крыху большая за 60 працэнтаў.

Акрамя таго, упершыню за сучасную гісторыю краіны першы тур прэзідэнцкіх выбараў не выявіў пераможцу і давялося праводзіць другі. Аднак нават пасля гэтага Манголія была на мяжы арганізацыі паўторнага галасавання — бо для перамогі было неабходна не проста набраць больш галасоў, чым сапернік, а пераадолець бар'ер у 50 працэнтаў, што пераможцу ўдалося з прыкметнай натугай.

Аб пратэстным настроі мангольскага электарату сведчыць і ўласна асоба кандыдата-пераможцы. Хто ён, пяты прэзідэнт Манголіі? Батулга нарадзіўся ў сакавіку 1963 года ва Улан-Батары. У 1982-м скончыў вучылішча выяўленчых мастацтваў па спецыяльнасці «мастак». Пасля працаваў па спецыяльнасці ў камітэце выяўленчых мастацтваў. Потым на працягу трох гадоў быў членам зборных Манголіі па самба і дзюдо. У гэтай якасці Батулга стаў пераможцам, сярэбраным і бронзавым прызёрам чэмпіянатаў свету, уладальнікам Кубка планеты па самба. Ён заслужаны спартсмен Манголіі і прэзідэнт Мангольскай асацыяцыі дзюдо. Акрамя роднай мовы, валодае рускай і англійскай. Жанаты другім шлюбам. Яго жонка — ураджэнка Расіі Анжаліка Даваін.

Батулга мае палітычны досвед. У 2004 годзе ён стаў членам Вялікага дзяржаўнага хурала. З 2008 па 2012 год займаў пасаду міністра транспарту, будаўніцтва і горадабудаўніцтва. У ходзе парламенцкіх выбараў 2012-га зноў перамог і працаваў членам парламента да мінулага года, разам з гэтым з 2012 па 2014 гады займаў пасаду міністра вытворчасці і сельскай гаспадаркі.

Справа для супергероя

Абраны кіраўнік дзяржавы пазіцыянуе сябе ў якасці антыалігархічнага кандыдата, аднак сам з'яўляецца бізнес-магнатам (з 1990 года займаецца прыватным бізнесам). Сферамі яго інтарэсаў у асноўным з'яўляюцца сельская гаспадарка і турызм. Батулга вядомы тым, што пабудаваў 40-метровую конную статую Чынгісхана. Што ж абяцаў выбаршчыкам новы прэзідэнт? Батулга запазычыў у свайго амерыканскага калегі перадвыбарчую платформу «Манголія ялна» («Манголія перш за ўсё») — яўная адаптацыя трампаўскага «Amerіca Fіrst» («Амерыка перш за ўсё»), лічаць у амерыканскіх СМІ. Ён абяцаў стаць прэзідэнтам-патрыётам, аднавіць нацыянальную эканоміку і дабіцца роўных эканамічных адносін з суседзямі. Батулга таксама падкрэслівае свой антыкарупцыйны настрой, а таксама намер знізіць разрыў у дабрабыце грамадзян краіны.

Новы кіраўнік дзяржавы з асцярогай настроены ў адносінах да замежных інвестыцый. Пры гэтым сцвярджае, што ён падтрымлівае такія капіталаўкладанні, але пры ўмове іх выгаднасці для манголаў, а не толькі для інвестара. Таксама яго турбуюць гандлёвыя адносіны з Кітаем, якія ён хоча зрабіць больш справядлівымі. Цяпер 90 працэнтаў мангольскага экспарту, пераважную частку якога складаюць сыравінныя тавары, ідзе ў КНР, адтуль жа паступае трэць усяго імпарту ў краіну. У якасці мер карэкціроўкі сітуацыі абраны прэзідэнт бачыць дыверсіфікацыю рынкаў і стварэнне вытворчых магутнасцяў па перапрацоўцы сыравіны ў самой Манголіі, каб экспартаваць ужо гатовую прадукцыю. Батулга дакладна пралічыў, што менавіта цяпер, калі яго краіна атрымала $5,5 млрд ад МВФ, самы зручны час плаўна ліквідаваць аднанакіраванае арыентаванне Манголіі на КНР.

Новы прэзідэнт настроены на ўмацаванне сувязяў з Расіяй. Некаторыя заходнія СМІ ўжо паспелі ахрысціць новага мангольскага лідара прарасійскім палітыкам. Сапраўды, падчас сваёй перадвыбарчай кампаніі ён выступаў за ўмацаванне адносін з Расійскай Федэрацыяй. У прыватнасці, ён лабіруе будаўніцтва чыгунак для лепшай сувязі транспартных сетак дзвюх краін. Характэрна, што, згодна з сацапытаннем, большасць манголаў лічыць найлепшым партнёрам для краіны менавіта Расію, а затым ідуць ЗША (з удвая меншай колькасцю галасоў), Японія і Кітай. Палітыка Батулгі больш арыентавана, асабліва ў нейкіх практычных пытаннях, на заходнія ўзоры. Але пры гэтым ён не з'яўляецца абсалютным заходнікам і спрабуе аб'яднаць свой вопыт міжнароднага бізнесу і супрацоўніцтва з замежнымі інвестарамі з мангольскім нацыянальным духам. Яго асоба — своеасаблівая ўнія двух гэтых пачаткаў. Ужо відавочна, што абранне такога палітыка, як Батулга, адкрывае для ўсіх гульцоў у рэгіёне новыя магчымасці. Індыя сур'ёзна распрацоўвае «мангольскую карту». Уплывовае ў індыйскіх дзелавых колах выданне «Інтэрнэшнл бізнес таймс» выйшла з матэрыялам на гэтую тэму. «Індыі неабходна распрацаваць палітыку, накіраваную на тое, каб ператварыць Манголію, паўночную суседку Пекіна, у свайго даверанага саюзніка», — гаворыцца ў публікацыі.

У сваёй інаўгурацыйнай прамове прэзідэнт Батулга паабяцаў «стаяць за аднолькава выгадныя знешнія адносіны» і выказаў імкненне да ўмацавання партнёрства Манголіі з ЗША, Японіяй, Германіяй і іншымі краінамі, «за межамі двух першых суседзяў (Расіі і Кітая. — Аўт.)». Адным словам, у рэгіёне відавочна абазначыўся і новы гулец, і новая стратэгічная пляцоўка для геапалітычных манеўраў вялікіх дзяржаў.

Шэраг замежных СМІ ўражаны фізічнай падрыхтоўкай мангольскага прэзідэнта. Батулга, магчыма, самы мускулісты лідар, якога мы калі-небудзь бачылі, піша брытанскае Metro. А інтэрнэт-партал іz.ru адзначае, што «новы прэзідэнт Манголіі больш падобны на супергероя, чым на палітыка». Напэўна, гэтыя якасці цяпер залішнімі для яго не стануць. Эксперты падкрэсліваюць: Батулгу трэба будзе займацца вырашэннем комплексу складаных праблем. І ўсяляк імкнуцца «нарошчваць мускулы» Манголіі. Ці ўдасца гэта зрабіць, пакажа час.

Захар БУРАК

burak@zvіazda.by

Загаловак у газеце: Трэці сусед

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

На працягу стагоддзя «Звязда» застаецца зоркай беларускай перыёдыкі

На працягу стагоддзя «Звязда» застаецца зоркай беларускай перыёдыкі

Пра гэта ўчора казалі высокія госці на ўрачыстым мерапрыемстве, прымеркаваным да юбілею газеты.

Спорт

Анастасія Марыніна: Баскетбол 3х3 — гэта заўсёды відовішча

Анастасія Марыніна: Баскетбол 3х3 — гэта заўсёды відовішча

Гэта адзін з нямногіх гульнявых відаў спорту, што былі ўключаны ў праграму ІІ Еўрапейскіх гульняў. 

Грамадства

«Захад-2017». Постфактум

«Захад-2017». Постфактум

Задачы сумеснага стратэгічнага вучэння выкананы на высокім узроўні.

Грамадства

На Гродзеншчыне ўшанавалі хлеб, лён, бульбу, памідор і дуб

На Гродзеншчыне ўшанавалі хлеб, лён, бульбу, памідор і дуб

Самабытныя, смачныя і пазнавальна-творчыя святы адбыліся сёлета ў розных раёнах Гродзеншчыны.