Вы тут

Купалаўскі маршрут


Купалаўскі маршрут

Здаецца, усе купалаўскія мясціны мы ведаем. Але калі паставіцца да тэмы больш грунтоўна, трэба канстатаваць, што ведаць можна нашмат больш. Гэты «даведнік у часопісе» створаны не з мэтай крытыкі ці выкрывання, а з іншай: каб проста ведаць.

Прапаную восем пунктаў маршруту і раю падзяліць яго на два дні: у першы наведаць Вязынку, Радашковічы і Яхімаўшчыну, у другі — Акопы, Карпілаўку, Селішча, Мінск і Малыя Бясяды. Бо пажадана не «бегчы», а ўсё аглядаць «з расстаноўкай».

Вязынка — кропка адліку

Гэта лагічна: Купала тут нарадзіўся. Дамінік і Бянігна Луцэвічы, ледзь толькі абвянчаўшыся, адразу ж аддзяліліся ад сям’і, што з’яўляецца паказчыкам іх упэўненасці і самастойнасці. Спачатку жылі ў фальварку ў Паморшчыне, а пасля перасяліліся ў фальварак Станіслава Замбжыцкага — Вязынку. Усё, што тут можна бачыць сёння з будынкаў, — узноўленае. Экспазіцыі музея — камфортныя для прагляду, то бок, не перанасычаныя. Аднак трэба разумець, што бацькі Купалы жылі тут не год. Што памятае Купалу немаўляткам? Дубы (відаць, што ім за дзвесце) і сажалка з вербамі (яны пастаянна самааднаўляюцца).

Радашковічы — месца хрышчэння

Яно адбылося ў Траецкім касцёле 12 чэрвеня 1882 года. Пры хрышчэнні хлопчыка запісалі шляхціцам. Хаця б тут ды перамог дзед Ануфрый, бо яго, чый род вядомы з XVII стагоддзя, са шляхціцаў разжалавалі і перавялі ў арандатары, і як ён з гэтым ні змагаўся… Хоць тут перамог.

У 1903 годзе, у дваццацігадовым узросце, Купала зноў апынуўся ў Радашковічах — працаваў пісарам у судовага следчага. І ў 1913-м тут жа, у памяшканні пажарнай аховы, паказвалі яго «Паўлінку». Плошча гэтага памяшкання дазваляе арганізаваць у ім і сцэну, і глядзельную залу. Будынак, праўда, перароблены. Але, магчыма, фундамент яшчэ той. І пасля перабудовы памяшканне зноў функцыянавала як «пажарка».

Ля Дома быту, у не вельмі ўдалым месцы, стаіць бюст Купалы. Вуліца, якая носіць яго імя, кароткая, але вельмі чыстая, утульная, акуратная.

Яхімаўшчына — сядзіба Любанскіх

Ад размешчанай тут некалі сядзібы, якой валодалі адна за адной не менш як дзесяць фамілій, захаваліся афіцына, сажалкі, свірны і дом для рабочых. У ім Купала жыў у 1906—1907 гадах, працаваў у Любанскага, у бровары. Тут цяпер працуе філіял купалаўскага музея, экспазіцыя якога распавядае пра Віленскі і Пецярбургскі перыяды, а таксама пра творчую дзейнасць паэта ў Яхімаўшчыне. У гэтым месцы напісаныя «А хто там ідзе…», «Ворагам бацькаўшчыны», «Дайце мне волю» і іншыя, што ўвайшлі ў «Жалейку».

Чаму Палачаны?

Таму што менавіта праз Палачаны Купала ішоў у Яхімаўшчыну. Дарогай, якая вядзе паўз старыя могілкі і царкву. А яшчэ, паколькі творчасць Купалы звязана з фальклорам і ўсялякімі такімі гісторыямі, хіба не цікавіў яго крыж, што быў тады ўжо падняты з балота і пастаўлены пры дарозе? Гэта ідал, перароблены ў крыж. Мясцовыя пераконваюць, што ён лечыць. Звычайна абкручаны ручнікамі, абсыпаны цукеркамі і грашыма, ён толькі для фотасесіі ўсяго такога пазбаўлены — каб паказаць свае знакі, якімі спярэшчаны ўздоўж і ўпоперак.

Лагойскі напрамак. Акопы і Харужынцы

Пачынаць трэба з Акопаў. Фальварак арандавала маці паэта з яго сёстрамі Ганнай, Марыяй і Леакадзіяй у 1909—1929 гадах. Важна, што ў Акопах захаваліся фундаменты пабудоў, планіроўка і ваколіца. Пагоркі, камень, дубы — таксама сведкі яго жыцця там. Менавіта на гэтым месцы трэба было ставіць музей, а не ў Харужынцах, адметных хіба толькі тым, што туды сястра Купалы пайшла замуж.

Першы раз Купала трапіў у Акопы ў 1911-м. Тут было напісана больш за сто паэтычных твораў, паэмы «Бандароўна», «Яна і я», «Магіла льва», а таксама «Паўлінка», «Раскіданае гняздо», «Тутэйшыя».

Селішча і Малыя Бясяды

Калі з Вялікіх Бясядаў ехаць у бок Малых Бясядаў, у раёне старога закінутага пясчанага кар’ера трапляеш у Селішча. Сёння тут знаходзяцца толькі два курганы. Адзін з іх — з фундаментнымі камянямі. Тэрыторыя абнесена лесам. Фальварак арандаваўся з 1895 да 1904 года. Тут у 1902 годзе памёр бацька Купалы, пасля брат і дзве сястры. Тут жа быў напісаны верш на дзень нараджэння сястры Леакадзіі. І менавіта ў Селішчы Купала пазнаёміўся з суседам Чаховічам, якому праз поле насіў малако і сыр. А гэта ж дзякуючы Чаховічу, старому рэвалюцыянеру, удзельніку паўстання 1863—1864 гадоў, з’явіўся Янка Купала! Менавіта той Купала, якога мы ведаем, а не нейкі іншы. Бо ён пісаў вершы па-польску, а Чаховіч і Ядвігін Ш. пераарыентавалі яго на беларускую мову. Але галоўнае: у сядзібе Зыгмунда Чаховіча была вялізная бібліятэка, якой Купала не мог не карыстацца. Усе кнігі для чытання падлетку Луцэвічу падбіраліся гаспадаром бібліятэкі, нязломным чалавекам, які вярнуўся да сябе ў сядзібу пасля трынаццаці гадоў катаргі. Гэтыя кнігі мелі два накірункі: гісторыя ВКЛ і гісторыя згаданага паўстання. Канечне, адбываліся тут і размовы. Хоць нічога матэрыяльнага не захавалася.

Карпілаўка — сядзіба Антона Лявіцкага

Недалёка ад Селішча — сядзіба Антона Лявіцкага, вядомага як Ядвігін Ш. Дарога да Карпілаўкі тут адна, яна магла звязваць Карпілаўку з Акопамі. Тут ёсць дуб, пад якім, магчыма, чыталіся вершы. У сядзібе Лявіцкага ладзіліся творчыя вечары беларускай інтэлігенцыі. Так Купала знаёміўся з гэтым колам грамадства. У 1912 годзе тут ён чытаў «Паўлінку». Пасля стаў хросным дзяцей Лявіцкага. Гэта запаведныя мясціны. Больш запаведныя, чым тыя, дзе зладжаны музейныя прасторы. 

Уладзімір Цвірка

 

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

На працягу стагоддзя «Звязда» застаецца зоркай беларускай перыёдыкі

На працягу стагоддзя «Звязда» застаецца зоркай беларускай перыёдыкі

Пра гэта ўчора казалі высокія госці на ўрачыстым мерапрыемстве, прымеркаваным да юбілею газеты.

Спорт

Анастасія Марыніна:  «Баскетбол 3х3 — гэта заўсёды відовішча»

Анастасія Марыніна: «Баскетбол 3х3 — гэта заўсёды відовішча»

Гэта адзін з нямногіх гульнявых відаў спорту, што былі ўключаны ў праграму ІІ Еўрапейскіх гульняў. 

Грамадства

«Захад-2017». Постфактум

«Захад-2017». Постфактум

Задачы сумеснага стратэгічнага вучэння выкананы на высокім узроўні.

Грамадства

На Гродзеншчыне ўшанавалі хлеб, лён, бульбу, памідор і дуб

На Гродзеншчыне ўшанавалі хлеб, лён, бульбу, памідор і дуб

Самабытныя, смачныя і пазнавальна-творчыя святы адбыліся сёлета ў розных раёнах Гродзеншчыны.