Вы тут

Як аднаўляюцца забруджаныя радыяцыяй тэрыторыі?


26 красавіка 1986 года назаўжды перавярнула лёс мільёнаў. Некаторыя эксперты нават параўноўваюць выбух на 4-м энергаблоку Чарнобыльскай атамнай электрастанцыі з «бруднай» ядзернай бомбай. Каб даведацца, як адбываецца ў Беларусі ліквідацыя наступстваў, карэспандэнт «Звязды» звярнуўся да спецыялістаў Дэпартамента па ліквідацыі наступстваў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС Міністэрства па надзвычайных сітуацыях.


— Брагінскі, Хойніцкі, Нараўлянскі раёны адносяцца да ліку 21 найбольш пацярпелага ад аварыі. Але апошнім часам атрымала новы імпульс тамтэйшая прамысловасць, у тым ліку і харчовая, — кажа начальнік аддзела навуковага забеспячэння і міжнароднага супрацоўніцтва Дэпартамента па ліквідацыі наступстваў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС Ігар Семяненя. — Шмат прадукцыі ідзе на экспарт. Напрыклад, з Хойнікаў да замежных пакупнікоў адпраўляюцца сыры. А цяпер давайце зазірнем у Рагачоўскі раён. Колькі давялося выслухаць, маўляў, малочныя прадукты адтуль браць нельга, бо ў іх шмат радыяцыі. Хоць гэта немагчыма апрыёры. На прадпрыемствах дзейнічае трохступеньчатая сістэма кантролю радыеактыўнага забруджвання. Правяраецца сыравіна, якая паступае, адбываюцца замеры падчас тэхналагічнага працэсу, і праз выніковы кантроль праходзіць ужо гатовая прадукцыя. Найбольш паказальны тут 2014 год, калі малочнай прадукцыі з Рагачова было экспартавана на 140 мільёнаў долараў! Прычым прадукцыя даязджала нават да Віргінскіх астравоў і ў ЗША.

Чарнобыльскую катастрофу нярэдка называюць сельскагаспадарчай. Мяркуйце самі: доўгажывучымі радыеактыўнымі элементамі было забруджана 1,8 мільёна гектараў зямлі. З іх 265 тысяч гектараў было ўвогуле выведзена з сельгасабароту. Праўда, з 1993 года яны пакрысе вяртаюцца ў апрацоўку ў сувязі з натуральным распадам радыенуклідаў. Але такіх угоддзяў няшмат — пакуль сеяць можна толькі на 18 тысячах гектараў «новых старых» земляў.

Перад намі стаіць задача: як зменшыць колькасць радыенуклідаў, якія паступаюць у сельскагаспадарчую прадукцыю? Распрацавана шмат тэхналогій. Вялікая ўвага ўдзяляецца ўгнаенням з павышаным утрыманнем калію, фосфару, азоту і арганічных рэчываў, якія рэзка тармозяць працэс забруджвання. Кіслыя глебы мы вапнуем, каб зменшыць перасоўнасць небяспечных рэчываў. Вельмі важны момант — правільны падбор культур. Возьмем два калівы: звычайнага азімага жыта і лубіну, які ў якасці кармавой культуры выкарыстоўваецца ў жывёлагадоўлі. Аказваецца, што калі абодва калівы вырашчаны ў аднолькавых умовах, то ў жыце назапашваецца радыенуклідаў у 24 разы менш.

— Наколькі жорсткія нарматывы па цэзіі-137 і стронцыі-90 дзейнічаюць для харчовай прадукцыі ў Беларусі?

— Яны пераглядаліся 8 разоў. Кожны раз станавіліся больш жорсткімі. Для прыкладу, давайце разгледзім нарматывы Мытнага саюза. За аснову былі ўзяты правілы, якія дзейнічаюць у Расіі. Па цэзіі-137 разыходжанняў у нас няма, а вось па стронцыі-90 ёсць, і даволі значныя. Напрыклад, яго доза ў малацэ па правілах Мытнага саюза не павінна перавышаць 25 бекерэляў на кілаграм, а ў нас — 3,7. Розніца, як бачыце, амаль у 7 разоў. Прычым наша прадукцыя з радыелагічнага пункту гледжання вырабляецца толькі па беларускіх нарматывах. А калі параўнаць гранічна дапушчальныя нормы ўтрымання цэзію-137 з тымі, якія дзейнічаюць у Еўрасаюзе, то ў нас яны таксама больш жорсткія ў разы. Напрыклад, розніца па хлебе амаль пятнаццаціразовая. Калі ж узяць за маркер Харчовы кодэкс, створаны Харчовай і Сельскагаспадарчай арганізацыяй ААН, то разыходжанне па гранічна дапушчальнай норме стронцыю-90 у хлебе, малацэ, бульбе складае 27 разоў. А па пітной вадзе — і ўвогуле 270.

— Цэзій-137 і стронцый-90 ужо прайшлі праз адзін перыяд паўраспаду. Як шмат зямлі ачысцілася з таго часу?

— У 1986 годзе першы радыяцыйны ўдар прыйшоўся на ўсю тэрыторыю Беларусі. Кароткажывучыя элементы накшталт ёду-131 распаліся хутка. Праўда, чорную справу для шчытападобных залоз зрабіць усё ж паспелі. Цэзій-137 спачатку выпаў на 22,3% тэрыторыі краіны. Напрыклад, ва Украіне ім было забруджана каля 7 працэнтаў плошчы, а ў Расіі — паўтара працэнта еўрапейскай часткі. Цяпер жа ён застаўся на 13,4% плошчы Беларусі. Стронцый-90 зыходна трапіў на плошчу ў два з паловай разы меншую за тую, якую заняў цэзій. Але 2% краіны прынялі на сябе ўдар трансуранавых элементаў. Ізатопы плутонію-239, -240, -242 будуць ляжаць на нашай зямлі яшчэ не адну тысячу гадоў. У плутонію-241
перыяд паўраспаду меншы значна — усяго 14,4 года.

— Але ён пераўтвараецца ў таксама небяспечны амерыцый-241, пра які апошнім часам сталі гаварыць шмат...

— Так, да 2056 года колькасць амерыцыю ў глебе будзе расці. А зніжацца будзе павольна, бо ізатоп мае перыяд паўраспаду ў 432 гады. Прычым лічыцца, што перыяд поўнага распаду рэчыва наступае толькі пасля 10 перыядаў паўраспаду.

Але давайце прасочым, як утвараецца амерыцый. Трансуранавыя элементы рэактар выкінуў на тэрыторыі Расіі, Беларусі і Украіны. 97% з таго, што трапіла на Беларусь, ляжыць на тэрыторыі Палескага дзяржаўнага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка. У амерыцый пераўтвараецца плутоній-241. Па экспертных ацэнках, па-за межамі запаведніка знаходзіцца не больш за 50 грамаў рэчыва. Інстытут радыялогіі нядаўна праводзіў спецыяльныя тэсты. Малако і бульба з хатніх гаспадарак, размешчаных каля межаў запаведніка ў Брагінскім, Нараўлянскім і Хойніцкім раёнах спецыяльна правяраліся на амерыцый. Прыборы яго не знайшлі. Хоць адчувальнасць у іх вельмі высокая — адзін мілібекерэль на кілаграм. А гэта значыць, калі ён там і ёсць, то яго настолькі мала, што нават не рэгіструе спецыяльная апаратура.

— А якая работа вядзецца непасрэдна ў запаведніку?

— Ён раскінуўся на 216 тысячах гектараў зямлі. 68 тысяч з іх займае эксперыментальна-гаспадарчая зона. Тут створаны эксперыментальныя пчалапасека, сад. Больш за 20 гадоў тут ужо разводзяць коней. Сфарміраваўся нават селекцыйны масіў парод. У 2006 годзе запаведнік быў уключаны ў спіс племянных гаспадарак краіны. Нам гэты вопыт важны ў плане развіцця конегадоўлі ва ўмовах радыеактыўнага забруджвання.

Адна з вуліц вёскі Судкова, пацярпелага ад чарнобыльскай аварыі  Хойніцкага раёна.

— На забруджаных тэрыторыях у Беларусі жыве больш за мільён чалавек. Сярод іх — больш за 170 тысяч дзяцей ва ўзросце ад 3 да 18 гадоў. Як яны аздараўляюцца? І як у гэтым нам дапамагае замежжа?

— З 2005 года ўрад Японіі рэалізуе праграму «Карані травы». У нашы пацярпелыя раёны японцы паставілі медыцынскай тэхнікі на суму больш за 3 мільёны долараў. Дапамог нам і Кітай. Гэтая краіна ўклала 4,5 мільёна долараў у рэканструкцыю Гомельскага абласнога кардыялагічнага дыспансера, а таксама паставіла медыцынскай і камп'ютарнай тэхнікі на 2,5 мільёна. І гэта толькі адзінкавыя прыклады...

— Мы кіруемся Законам «Аб сацыяльнай абароне грамадзян, пацярпелых ад катастрофы на ЧАЭС і ад іншых радыяцыйных аварый», — дадае начальнік аддзела сацыяльнай абароны і прававой работы Дэпартамента Наталля Кахноўская. — Прыняты ён у 2009 годзе. Згодна з ім, усе дзеці, якія жывуць на забруджаных тэрыторыях, маюць права на бясплатнае аздараўленне тэрмінам да аднаго месяца. Яны адпраўляюцца ў дзіцячыя рэабілітацыйна-аздараўленчыя цэнтры. На тэрыторыі Беларусі па рашэнні кіраўніка дзяржавы было створана 9 такіх устаноў ва ўсіх рэгіёнах, а цяпер іх ужо налічваецца 12. Такія цэнтры здольны прымаць дзяцей цэлымі класамі, каб не парушаць навучальны працэс. Яны атрымліваюць і спецыфічнае харчаванне: у рацыён уваходзіць шмат рыбы, пекцінаў, садавіны і гародніны. І праходзяць праз поўнае медыцынскае абследаванне, санаторна-курортнае лячэнне.

Але дзіцячыя рэабілітацыйна-аздараўленчыя цэнтры могуць прыняць за год толькі 60 тысяч дзяцей. У той час як на забруджанай тэрыторыі іх жыве каля 170 тысяч. Таму па магчымасці закупляюцца пуцёўкі і ў іншыя дзіцячыя санаторыі. Агулам жа за год аздараўляецца больш за 80 тысяч дзяцей. Летась на гэта было затрачана 72 мільёны рублёў.

— А калі казаць пра маладых спецыялістаў?

— За апошнія два гады толькі ў Гомельскай вобласці было пабудавана 180 кватэр. Новае жыллё з'явілася ў Нароўлі, Чачэрску, Хойніках, Карме, Брагіне, Ветцы. Яно ўзводзіцца для маладых спецыялістаў, накіраваных на работу на тэрыторыю, дзе ўзровень забруджвання перавышае 5 кюры на квадратны кіламетр. І калі малады спецыяліст заключыць кантракт адразу на пяць гадоў, то яму выплацяць 300 базавых велічынь.

Валяр'ян ШКЛЕННІК

schklennik@zviazda.by

Загаловак у газеце: Пасля Чарнобыля. Жыццё працягваецца

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Запусцілі найноўшы спецыялiзаваны комплекс для падрыхтоўкi судовых экспертаў

Запусцілі найноўшы спецыялiзаваны комплекс для падрыхтоўкi судовых экспертаў

Дзяржаўнаму камiтэту судовых экспертыз споўнiлася сем гадоў.

Грамадства

Як захаваць сэрца i сасуды здаровымi

Як захаваць сэрца i сасуды здаровымi

Адным з самых распаўсюджаных захворванняў у свеце з'яўляецца артэрыяльная гiпертэнзiя.

Грамадства

Валанцёр праекта «Дапамога бяздомным»: Цяпло i падтрымка нават праз ежу перадаюцца

Валанцёр праекта «Дапамога бяздомным»: Цяпло i падтрымка нават праз ежу перадаюцца

Яны кормяць гарачымi абедамi больш за сто чалавек, якiя апынулiся на абочыне жыцця.

Грамадства

Чаму трэба праводзiць цеплавую мадэрнiзацыю?

Чаму трэба праводзiць цеплавую мадэрнiзацыю?

У распараджэннi, падпiсаным на мiнулым тыднi кiраўнiком дзяржавы, ёсць пункт, якi датычыцца капрамонту жыллёвага фонду.