Вы тут

Ратуючы прыроду, ратуеш жыццё


Ці будуць «адзічвацца» нашы лясы, ці не выключаць зубра з Чырвонай кнігі і што рабіць з нежаданымі відамі

Навакольнае асяроддзе — адно з самых каштоўных і адначасова самых кволых скарбаў чалавецтва. Кожны крок «цароў прыроды» можа паўплываць на стан наваколля — як дапамагчы ўсяму жывому, так і сцерці яго з зямлі.

Напярэдадні Сусветнага дня навакольнага асяроддзя, які адзначаецца заўтра, 5 чэрвеня, мы пагаварылі з міністрам прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Андрэем Каўхутам пра галоўныя складнікі экалагічнага дабрабыту нашай краіны.


— Андрэй Марленавіч, сёлета Сусветны дзень аховы навакольнага асяроддзя прысвечаны абароне дзікай прыроды. Ці актуальная праблема браканьерства і гандлю рэдкімі раслінамі і жывёламі для Беларусі? Якія інструменты стрымання гэтай дзейнасці выкарыстоўваюцца сёння ў нас?

— Беларусь прымае ўдзел у Канвенцыі аб міжнародным гандлі відамі дзікай фаўны і флоры, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення (СІТЭС).

За апошнія два гады ў нашай краіне выяўлена тры факты незаконнага перамяшчэння праз дзяржаўную мяжу ўзораў СІТЭС. Сярод знаходак — чучалы нільскага кракадзіла, асобіны гумавых удаўчыкаў і папугаяў. Акрамя таго, зафіксавана вялікая колькасць выпадкаў незаконнага знахо-джання і гандлю рэдкімі відамі жывёл і раслін.

Каб прыпыніць незаконны ўвоз, вываз, продаж і знаходжанне ў няволі ўзораў СІТЭС, а таксама чырванакніжнікаў, прадугледжана абавязковая рэгістрацыя дзікіх жывёл і іх патомства, якія змяшчаюцца ці разводзяцца ў няволі. За іх незаконнае перамяшчэнне праз мяжу і нясвоечасовую рэгістрацыю існуе адміністрацыйная адказнасць.

— Штогод на карце Беларусі з'яўляюцца ўсё новыя заказнікі і іншыя асабліва ахоўныя прыродныя тэрыторыі, многія з іх атрымліваюць міжнародны статус. Наколькі важная гэта праца ў частцы аховы разнастайнасці?

— Ва ўсім свеце асабліва ахоўныя прыродныя тэрыторыі прызнаны найбольш эфектыўнай формай аховы біялагічнай і ландшафтнай разнастайнасці. І Беларусь таксама ідзе па шляху захавання і ўстойлівага выкарыстання каштоўных экалагічных сістэм.

Сёння гэта сістэма Беларусі ўключае 1275 аб'ектаў, у тым ліку 1 запаведнік, 4 нацыянальныя паркі, 98 заказнікаў рэспубліканскага і 275 — мясцовага значэння, 329 помнікаў прыроды рэспубліканскага і 568 — мясцовага значэння. Агульная плошча ахоўных тэрыторый складае 8,79% ад тэрыторыі краіны. У 2016 годзе да іх павінны далучыцца яшчэ 10 заказнікаў мясцовага значэння.

Акрамя таго, 26 беларускіх тэрыторый сёння ўключаны ў Сусветны спіс водна-балотных угоддзяў міжнароднага значэння. Плануецца таксама накіраваць у ЮНЕСКА дзве заяўкі на ўключэнне біясферных рэзерватаў «Чырвоны бор — Асвейскі» і «Прыпяцкае Палессе» ў Сусветны спіс біясферных рэзерватаў ЮНЕСКА.

— Як ідзе супрацоўніцтва з краінамі-суседкамі ў напрамку стварэння трансгранічных ААПТ?

— У сферы захавання трансгранічных прыродных аб'ектаў Беларусь узаемадзейнічае з усімі краінамі-суседкамі.

Так, адпаведныя пагадненні падпісаны з Латвіяй і Украінай. Створаны трансгранічныя водна-балотныя ўгоддзі «Котра — Чапкяляй» (Беларусь — Літва) і «Простыр — Прыпяць — Стохад» (Беларусь — Украіна). Дзейнічае сёння і трохбаковы біясферны рэзерват «Заходняе Палессе» (Беларусь — Польшча — Украіна).

Для арганізацыі сістэмнай працы па супрацоўніцтве ў сферы захавання біялагічнай і ландшафтнай разнастайнасці з Расійскай Федэрацыяй цяпер фарміруецца рабочая група, прапрацоўваецца і пытанне стварэння беларуска-расійскага трансгранічнага біясфернага рэзервату «Асвейскі — Чырвоны Бор — Себежскі».

— З Чырвонай кнігі амаль штогод выключаюцца віды, якім ужо не пагражае знікненне. Магчыма, сярод іх хутка акажацца і зубр.

— Аптымальная колькасць беларускай папуляцыі складае каля 1500 асобін, у Беларусі пражываюць 1428 зуброў (звесткі на 1 лютага 2016 года). На тэрыторыі краіны пражываюць 10 мікрапапуляцый, ізаляваных адна ад адной. Для стварэння ўстойлівай папуляцыі неабходна сфарміраваць адну вялікую метапапуляцыю колькасцю ў 1500 асобін. Мінпрыроды каардынуе працу па рассяленні зубра на тэрыторыі Беларусі згодна са схемай рассялення еўрапейскага зубра ў краіне. Летась была створана краснаборская папуляцыя, у якой пражываюць 85 зуброў (у тым ліку 23 знаходзяцца ў вальеры на ператрымцы). Вядзецца праца па стварэнні новай мікрапапуляцыі зубра ў Мастоўскім раёне Гродзенскай вобласці. Першапачаткова плануецца засяліць 12-15 зуброў.

Зараз мы абмяркоўваем з Польшчай, Азербайджанам, Расіяй і Літвой сумесныя праекты па рассяленні зубра ў гэтых краінах. Наша мэта — стварыць на тэрыторыі розных дзяржаў вольную папуляцыю з колькасцю не менш за тысячу асобін. Такім чынам, пакуль яшчэ рана казаць аб выключэнні еўрапейскага зубра з ліку чырвонакніжнікаў.

— Ці будуць у Беларусі займацца рэвайлдынгам (захаваннем біяразнастайнасці ў лясных экасістэмах) лесу?

— Трэба адзначыць, што зніжэнне колькасці драпежнікаў і буйных траваедных жывёл, выкліканае дзейнасцю чалавека, запускае ў харчовых ланцужках «эфект даміно», што з'яўляецца адной з галоўных прычын разбурэння прыродных экасістэм і масавага вымірання відаў. Рэвайлдынг — гэта найноўшая прыродаахоўная ідэалогія, заснаваная на аднаўленні характэрных для канкрэтнага рэгіёна высокапрадукцыйных экасістэм шляхам паэтапнага вяртання буйных жывёл (так званых відаў-інжынераў) у месцы іх арэала, дзе яны раней былі цалкам вынішчаны чалавекам. Рэвайлдынг дазваляе максімальна раскрыць патэнцыял існуючых прыродных тэрыторый, аднавіць парушаны баланс прыродных экасістэм і захаваць біялагічную разнастайнасць. Пакуль што паняцце «рэвайлдынг» у Беларусі не выкарыстоўваецца афіцыйна. Але ў краіне здараліся выпадкі стыхійнага рэвайлдынгу — на тэрыторыі Палескага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка натуральным чынам засяліліся конь Пржавальскага і алень высакародны. Разам з тым у Беларусі даволі актыўна вядзецца работа па засяленні дзікіх жывёл, што таксама можна палічыць прыкладам рэвайлдынгу. Як правіла, засяляюцца паляўнічыя віды — напрыклад высакародныя алені альбо лані. І, вядома, немагчыма не ўзгадаць работу па рассяленні ўсё таго ж зубра еўрапейскага.

— Як быць з ратанам-галавешкай — чужародным інвазіўным відам, які выцясняе мясцовую рыбу? Альбо чырвоным дубам у Белавежскай пушчы? Наколькі небяспечныя інвазіўныя віды і як з імі змагацца?

— Праблема чужародных відаў з'яўляецца адной з сур'ёзных пагроз для біялагічнай разнастайнасці не толькі ў Беларусі, але і ва ўсім свеце. Навукоўцы вывучаюць віды, якія могуць нанесці шкоду прыродзе і чалавеку, і распрацоўваюць меры па барацьбе з імі. Самы вядомы інвазіўны від у Беларусі — баршчэўнік Сасноўскага. Работа па барацьбе з нежаданай раслінай вядзецца ўжо на працягу 10 гадоў і яшчэ далёкая ад завяршэння. Існуе шмат метадаў барацьбы з гэтай раслінай, але навукоўцы прыйшлі да высновы, што найбольш эфектыўным з'яўляецца камбінаванне хімічнага і механічнага метадаў знішчэння. У цэлым па краіне плошча распаўсюджання віду памяншаецца, хоць гэты працэс вельмі павольны, бо насенне захоўвае ўсходжасць да 10 гадоў.

— У новай рэдакцыі закона «Аб дзяржаўнай экалагічнай экспертызе» плануецца ўвесці новае паняцце — стратэгічная экалагічная ацэнка. Што маецца на ўвазе, і як яна павінна паўплываць на паляпшэнне экалагічнай сітуацыі ў краіне?

— Праектам Закона прадугледжаны механізм стратэгічнай экалагічнай ацэнкі (СЭА) праектаў дзяржаўных рэспубліканскіх, рэгіянальных і ведамасных стратэгій, праграм, якія закранаюць пытанні прыродакарыстання, абыходжання з адходамі, сельскай гаспадаркі, прамысловасці, транспарту, энергетыкі, турызму, а таксама праекты, што прадугледжваюць унясенне змен і дапаўненняў у іх.

Укараненне інстытута СЭА дазволіць на прынцыпова новым узроўні прымаць кіраўнічыя рашэнні з улікам забяспечанасці, у тым ліку прыроднымі патэнцыялам і рэсурсамі, комплекснай ацэнкі забяспечанасці інжынерна-транспартнай інфраструктуры і перспектыўнага яе выкарыстання, дазволіць узмацніць інвестыцыйную прывабнасць Беларусі, у тым ліку на міжнародным узроўні.

— Як у краіне вырашаецца праблема забруджвання водных аб'ектаў сцёкамі ад прамысловых прадпрыемстваў?

— Гэтая праблема існавала раней, таму што нарміраванне дапушчальных скіданняў сцёкавых вод у паверхневыя водныя аб'екты ажыццяўлялася па-рознаму. На міжселянных тэрыторыях ужываліся нарматывы якасці вады рыбагаспадарчых водных аб'ектаў, устаноўленыя Мінпрыроды; у межах населеных пунктаў — нарматывы якасці вады водных аб'ектаў культурна-бытавога прызначэння, устаноўленыя Мінздравам, якія значна мякчэйшыя за рыбагаспадарчыя і не забяспечваюць спрыяльных умоў для ўзнаўлення водных біялагічных рэсурсаў.

З уваходжаннем у сілу ў 2015 годзе новага Воднага кодэкса Рэспублікі Беларусь скідванне сцёкавых вод у паверхневыя водныя аб'екты павінен ажыццяўляцца з улікам дасягнення ў кантрольным створы адзіных нарматываў, зацверджаных Мінпрыроды. Прымяненне больш жорсткіх нарматываў прымусіла многія прадпрыемствы адказней ставіцца да пытання скідаў сцёкавых вод.

— Як любы жыхар Беларусі можа даведацца пра экалагічнае становішча ў краіне?

— Усю неабходную інфармацыю пра стан навакольнага асяроддзя ў нашай краіне можна знайсці на сайце Мінпрыроды (mіnprіroda.gov.by). Тут размешчаны кадастр узнаўляльных крыніц энергіі, рэестры аб'ектаў па абясшкоджванні, выкарыстанні і захаванні адходаў, аператыўныя звесткі аб радыяцыйна-экалагічнай сітуацыі і стане атмасфернага паветра.

Акрамя таго, спецыялісты БелНДЦ «Экалогія» кожны год рыхтуюць навуковы агляд нацыянальнай сістэмы маніторынгу навакольнага асяроддзя па 12 кампанентах (маніторынг земляў, вод і г.д), Нацыянальным статыстычным камітэтам штогод выдаецца статыстычны зборнік «Ахова навакольнага асяроддзя ў Рэспубліцы Беларусь». На mіnprіroda.gov.by можна знайсці спасылкі на сайты гэтых арганізацый, а таксама на сайт Орхускага цэнтра Рэспублікі Беларусь, які забяспечвае доступ грамадскасці да пытанняў, што тычацца навакольнага асяроддзя.

Трэба таксама адзначыць, што за апошні час Беларусь значна палепшыла свае паказчыкі ў кірунку аховы навакольнага асяроддзя: памяншаецца колькасць парушэнняў прыродаахоўнага заканадаўства, расце працэнт перапрацоўкі бытавых адходаў, рэалізуецца шмат экалагічных ініцыятыў і праектаў. Але яшчэ многае неабходна зрабіць, каб наша краіна была сапраўды чыстай і квітнеючай. На гэта і скіравана наша дзейнасць.

Фота Анатоля ДРЫБАСА

Выбар рэдакцыі

Эканоміка

Як абараняцца ад рыэлтараў, якія не хочуць працаваць па законе

Як абараняцца ад рыэлтараў, якія не хочуць працаваць па законе

Лiцэнзiя агенцтва «Гатовыя рашэннi» скасавана, «Iмперыi нерухомасцi» — прыпынена, а «Тваёй сталiцы» выпiсана прадпiсанне.

Палітыка

Аляксандр Лукашэнка: Гэта адна з самых складаных выбарчых кампаній

Аляксандр Лукашэнка: Гэта адна з самых складаных выбарчых кампаній

Кіраўнік дзяржавы прагаласаваў на выбарах Прэзідэнта.

Палітыка

У Рэспубліцы Беларусь прайшоў асноўны дзень выбараў Прэзідэнта

У Рэспубліцы Беларусь прайшоў асноўны дзень выбараў Прэзідэнта

Сёлетнія выбары кіраўніка дзяржавы — шостыя па ліку.

Грамадства

Медыцынскі агляд у віцебскіх газавікоў ажыццяўляе... робат

Медыцынскі агляд у віцебскіх газавікоў ажыццяўляе... робат

А наведвальнiкаў крамы кансультуе выява спецыялiста.