Вы тут

Гараж як мікрамадэль жыцця


Мы можам па-добраму смяяцца з саміх сябе.

Беларуская ва ўсіх сэнсах гэтага слова карціна «Гараш», дзе сцэнарыстам і рэжысёрам выступіў Андрэй Курэйчык, падкупляе ў першую чаргу сваёй гучнасцю. Гісторыя яе стварэння, абмеркаванне і адносны поспех у пракаце ідуць наперадзе самога твора. Пра фільм, заяўлены як трагікамедыя, мы ведаем ад самага пачатку працы над ім. Памятаем пра беспаспяховую спробу знайсці сродкі на здымкі з дапамогай краўдфандынгу. Пра рашэнне ўкласці ў праект уласныя грошы (у выніку бюджэт фільма склаў каля пяці тысяч долараў). Пра выкананне роляў рок-музыкантамі гурта Neuro Dubel Аляксандрам Кулінковічам і Юрыем Навумавым. Пра поўныя залы падчас паказу фільма ў рамках Нацыянальнага конкурсу кінафестывалю «Лістапад». Пра тое, што 11 лютага карціна выйшла ў рэспубліканскі пракат і хутка тройчы акупілася (гэта яшчэ не канец — «Гараш» будзе ісці ў пракаце да 24-га). Але наступае момант, і доўжыцца ён гадзіну, калі нам прыходзіцца бачыць і ацэньваць сам фільм.


«Гараш» мае прэтэнзію на беларускасць, праўда, на адлюстраванне не метафізічных катэгорый кшталту «беларускай душы», а цалкам зразумелых і відавочных — сістэмы і грамадства. Таму невыпадкова і цалкам лагічна, што сюжэт адштурхоўваецца ад ненавязлівага параўнання жыцця нашай краіны з пэўным абсалютам, што мільгае ў беларускіх стэрэатыпах, з ЗША. Віталя Барзова, ураджэнца Астраўца, дэпартавалі са Злучаных Штатаў, дзе ён жыў са сваімі сябрамі, працаваў у крутым аўтасэрвісе і фарміраваў свае «амерыканскую мару» і сістэму каштоўнасцяў. Вымушаны вярнуцца на радзіму, малады чалавек вырашае не ехаць у родны горад, а застацца жыць у сваёй бабулі ў Мінску. У пошуках працы, ды яшчэ і без пашпарта, які сам парваў, Віталь трапляе на свой апошні варыянт — аўтамайстэрню «Гараж» у Шабанах. Тут на працу яго бяруць два механікі ў выкананні Аляксандра Кулінковіча і Юрыя Навумава. Ролю Віталя сыграў акцёр Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі Арцём Курэнь.

Хлопец са сфарміраваным за пяць гадоў жыцця ў Сэнт-Луісе мысленнем амерыканца трапляе ў абставіны, закліканыя на кантрасце адлюстраваць прынцыпы, асаблівасці і колеры жыцця ў Беларусі. Таму, напэўна, брудная аўтамайстэрня (затое з партрэтам Сяргея Ясеніна на паліцы) становіцца месцам дзеяння — яна выгадна для драматургіі фільма дысануе з нашымі глянцавымі адрэтушаванымі ўяўленнямі пра Злучаныя Штаты. Нарэшце шматгадовая дзейнасць Галівуда, які гэтыя карціны з зайздросным пастаянствам пастаўляў нашаму гледачу, чым дазволіў яму кампетэнтна разважаць пра заморскае жыццё, спатрэбілася для справы.

Андрэй Курэйчык, як сцэнарыст, не паглыбляецца ў складаныя катэгорыі і працуе з павярхоўнай, часам рэальнай, а калі трэба — стэрэатыпнай інфармацыяй, якая не прэтэндуе на дакладнасць. Праўда, гэта не робіць павярхоўным сам фільм. Многае з выкарыстаных стэрэатыпаў можна паставіць пад сумнеў, але тым не менш жарты з экрана лёгка счытваюцца і эмацыйна ўспрымаюцца беларускім гледачом. Злучаныя Штаты тут дарэчы. На іх месцы без страт магла б аказацца, напрыклад, Еўропа, замяніць толькі «амерыканскую мару» на «еўрапейскія каштоўнасці».

Значыць, на адным баку вобраз быццам ідэальнай і правільнай амерыканскай краіны, а з другога — ужо візуалізаваны «Гараж» у самым, як кажуць, крымінагенным раёне сталіцы (крымінальнасць якога, дарэчы, таксама можна паставіць пад сумнеў) з тыповай забудовай «постсаўка».

На фонавым супрацьпастаўленні прастораў адбываецца развіццё альбо перавыхаванне галоўнага героя Віталя, які лічыць, што рукі ў яго растуць адкуль трэба. Спачатку можа падацца (і на гэта штурхае мысленне шаблонамі кіно), што малады і саманадзейны чалавек вярнуўся ў краіну і з'явіўся ў новай для сябе сістэме, каб змяніць яе. У любым выпадку зачын прадугледжваў два шляхі развіцця сюжэта і даволі сімвалічна, што фільм пайшоў па другім сцэнарыі — не Віталь Барзоў прынёс новае дыханне ў аўтамайстэрню, а яна (і мужчыны, што тут працуюць) навучыла яго новаму жыццю.

Кірунак гэты стаў канчаткова зразумелы, калі «амерыканец» не змог выканаць тэставае заданне без спецыяльных прылад, а сапраўдны беларускі аўтамеханік вырашыў пытанне сурова, груба, нядбайна і, галоўнае, хутка і танна.

Прыемна, што на вялікім экране ў беларускім пракаце можна паглядзець фільм, у якім іранічна, яскрава і шчыльна, амаль адзін на адным, сабраны нюансы беларускага жыцця. Кожны з іх мы ведаем, разумеем, можам агучыць падчас кухонных размоў, але ўсё ж такі ў фільме фразы кшталту «У нас казіно больш, чым паліклінік», «Два дэманы — пажарнік і санэпідэмстанцыя», «Па законах працаваць нельга і не працаваць па законе нельга» рэпрезентуюць нашу рэальнасць і аб'ядноўваюцца ў агульны вобраз. Сугучна з якім «генетычна» Беларусь, на шчасце, — не Злучаныя Штаты і не Расія, і Еўропай з'яўляецца толькі па геаграфічных параметрах. «Гараш» мне бачыцца якраз спробай паказаць, што наша краіна — унікальная. Са сваімі, зразумела, казусамі і кур'ёзамі, але яны выклікаюць у нас замілаваную ўсмешку — чайны грыб з гарэлкай, продаж калгаснай саляркі (неразведзенай), вакальны конкурс «Люблю Беларусь» са старшынёй зорнага журы Аляксандрам С... (голас дыктара па радыё перарываецца).

Які б узровень іроніі ці сарказму ні счытваўся з экрана, фільм усё роўна падыходзіць да вобраза краіны з жыццесцвярджальнай любоўю. Невыпадковы для гэтай канвы эпізод з другарадным персанажам, што любуецца ўрбаністычным пейзажам Шабаноў: «14 мільярдаў гадоў сусвет развіваўся дзеля гэтага». Іронія, так, але і неад'емная да гэтага эклектычнага вобраза краіны прыхільнасць (ці нават адданасць). Мы маем права з пэўных выключных беларускіх з'яў кпіць і маем права з гэтага па-добраму смяяцца.

Нельга не адзначыць феерычнае «іграючае» з'яўленне Эвеліны Сакуры ў ролі супрацоўніцы «собеса», якая падпрацоўвае стрыптызёршай і называе Серабранку прыстойным раёнам. Той яшчэ вобраз, той яшчэ кантраст (толькі ўжо унутры адной сістэмы) і той яшчэ жарт.

Большасць жа рэчаў, што характарызуюць рэальнасць, была выказана ў маналогах персанажа Аляксандра Кулінковіча. Сцэнарыст увогуле захапіўся слоўнымі формамі і страціў у дзеянні, дынаміцы, жывасці. Затое беларуская кінематаграфія можа пахваліцца такой «блізкай» сучаснасці карцінай, напэўна, упершыню. Праект і прадугледжваўся злабадзённым і актуальным (я ўжо не кажу пра імкненне прадэманстраваць, што вартыя адзінкі беларускага кіно могуць здымацца без вялікага бюджэту і дзяржаўнай дапамогі). Гэтым ён і бярэ — поспех у беларускага гледача тлумачыцца простымі законамі поспеху ў цэлым — сенсацыйнасцю, блізкасцю ў часе і блізкасцю геаграфічнай. Першае забяспечвае сам Андрэй Курэйчык — так дарэчы ён валодае талентам стварэння шуму. Але і без гэтага, трэба прызнаць, «Гараш» не можа не прыцягнуць увагу.

На фільм варта глядзець не патрабавальнымі, не прыдзірлівымі да рэжысуры вачыма. Галоўнае — ён паказвае нашу краіну з гумарам, трапнасцю і любоўю. Спроба адлюстраваць вобраз Беларусі вымушае працягнуць гэтую тэму і не толькі дапоўніць яе лакальнымі заўвагамі, але і абагульніць гэта ўсё ў суцэльную карціну. Пачатак ёсць.

katsyalovich@zviazda.by

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Як выхаваць даследчыка за школьнай партай?

Як выхаваць даследчыка за школьнай партай?

Чаму ўсе краіны, якія развіваюць інавацыйную эканоміку, робяць сёння стаўку на STЕM? 

Палітыка

Аляксандр Лукашэнка сустрэўся з прадстаўнікамі СМІ Расіі

Аляксандр Лукашэнка сустрэўся з прадстаўнікамі СМІ Расіі

Некалькі рэчаў сёлета адбываюцца ўпершыню.

Грамадства

Ці набудуць у гаспадароў старыя хаты?

Ці набудуць у гаспадароў старыя хаты?

Адэльскі сельскі савет, што ў Гродзенскім раёне, можна назваць брамай у Еўрасаюз.