Вы тут

Звязаныя адной сеткай


Баць­кі і дзе­ці ў ін­тэр­нэ­це: ра­зам ці па­асоб­ку?

Аса­біс­ты кам­п'ю­тар, план­шэт, ма­біль­ны тэ­ле­фон з вы­ха­дам у ін­тэр­нэт ёсць сён­ня ці не ў кож­на­га пад­лет­ка. На прак­ты­цы гэ­та, на жаль, не толь­кі до­ступ да не­аб­сяж­на­га акі­я­на ін­фар­ма­цыі, але і шмат­га­дзін­нае «за­ві­сан­не» ў са­цы­яль­ных сет­ках і ан­лайн-гуль­нях, зна­ём­ства з су­мніў­ным кан­тэн­там, ві­ру­са­мі і шкод­ны­мі пра­гра­ма­мі, а так­са­ма ры­зы­ка стаць ах­вя­рай мах­ля­роў і зла­чын­цаў — як вір­ту­аль­ных, так і цал­кам рэ­аль­ных.

Як у час за­ўва­жыць, што тэх­на­ло­гіі з ка­рыс­ных ін­стру­мен­таў пе­ра­тва­ра­юц­ца ў за­бой­цаў ча­су? Хто і якім чы­нам па­ві­нен кант­ра­ля­ваць да­сяж­насць пэў­ных ін­тэр­нэт-рэ­сур­саў для дзя­цей? І ці праў­да, што ін­тэр­нэт-за­леж­насць мож­на па­пя­рэ­дзіць? Гэ­тыя пы­тан­ні гу­ча­лі пад­час «круг­ла­га ста­ла» «Баць­кі. Дзе­ці. Ін­тэр­нэт». У аб­мер­ка­ван­ні ўзя­лі ўдзел псі­хо­лаг Мінск­ага га­рад­ско­га дзі­ця­ча­га псі­хі­ят­рыч­на­га дыс­пан­се­ра На­тал­ля ЛІТ­ВІН­КА, стар­шы­ня праў­лен­ня га­рад­ско­га гра­мад­ска­га аб'­яд­нан­ня па па­пя­рэ­джан­ні жорст­ка­га абы­хо­джан­ня з дзець­мі «Дзе­ці — не для на­сіл­ля» Мар­га­ры­та ПРА­ХІ­НА, кі­раў­нік гру­пы PR кам­па­ніі МТС Тац­ця­на КУР­БАТ, ад­ва­кат юры­дыч­най кан­суль­та­цыі № 2 Ле­нін­ска­га ра­ё­на ста­лі­цы Ган­на СТРАЛ­КО­ВА, на­стаў­ні­ца ма­тэ­ма­ты­кі і ін­фар­ма­ты­кі слуц­кай гім­на­зіі № 1 Нас­та­сся ГРЫН­КЕ­ВІЧ і ву­чань 11 кла­са гэ­тай жа гім­на­зіі Па­вел БА­ГУ­ШЭ­ВІЧ.

За­ле­жыць ад кож­на­га

Па­вод­ле між­на­род­на­га да­сле­да­ван­ня «Дзе­ці ан­лайн», якое ад­бы­ло­ся ў 2010 го­дзе ў 25 еў­ра­пей­скіх кра­і­нах, у ся­рэд­нім дзе­ці па­чы­на­юць са­ма­стой­на вы­хо­дзіць у су­свет­нае па­ву­цін­не ў 9–10 га­доў. Пры гэ­тым зна­хо­джан­не ў вір­ту­аль­най пра­сто­ры 90% пад­лет­каў, ста­рэй­шых за 13 га­доў, на­огул ні­хто не кант­ра­люе… З ча­го па­чы­на­ец­ца ін­тэр­нэт-за­леж­насць?

20-7На­тал­ля ЛІТ­ВІН­КА: — Акра­мя пры­сут­нас­ці ў са­цы­яль­ных сет­ках і ча­су, пра­ве­дзе­на­га ў ін­тэр­нэ­це, трэ­ба ацэнь­ваць усю су­куп­насць сімп­то­маў, інакш усіх нас на 100% мож­на лі­чыць ін­тэр­нэт-за­леж­ны­мі. Але ў ін­тэр­нэт-за­леж­нас­ці ёсць свае пры­кме­ты: най­перш гэ­та па­вы­ша­ная раз­драж­нё­насць, ад­чу­ван­не пус­та­ты, дэ­прэ­сіў­ны стан, сы­ход ад рэ­аль­нас­ці, не­жа­дан­не ста­сун­каў з сям'­ёй, ад­на­год­ка­мі, ін­шы­мі знач­ны­мі людзь­мі; так­са­ма ха­рак­тэр­ныя сімп­то­мы — па­ру­шэн­не рэ­жы­му сну, про­пус­кі пры­ёмаў ежы, грэ­ба­ван­не аса­біс­тай гі­гі­е­най. Маг­чы­мы га­лаў­ныя бо­лі на­кшталт міг­рэ­ні, бо­лі ў спі­не, су­хасць у ва­чах. Пе­рад­усім у гру­пу ры­зы­кі гуль­ня­вой і ін­тэр­нэт-за­леж­нас­ці ўва­хо­дзяць пад­лет­кі, якія лёг­ка за­хап­ля­юц­ца, не ад­чу­ва­юць, як бя­жыць час, і цал­кам па­глыб­ля­юц­ца ў вір­ту­аль­ную рэ­аль­насць. Та­кія дзе­ці па­чы­на­юць пра­пус­каць шко­лу, горш ву­чац­ца, і та­ды ўжо баць­кі і пе­да­го­гі б'юць тры­во­гу. Як ба­чым, пры за­леж­нас­ці так ці інакш за­кра­на­юц­ца ўсе сфе­ры жыц­ця, але най­перш — псі­хіч­нае зда­роўе. Коль­кі ў нас пад­лет­каў з па­доб­ны­мі праб­ле­ма­мі, дак­лад­на ска­заць цяж­ка, бо пе­ра­важ­на та­кія зва­ро­ты ана­нім­ныя: ма­ла хто хо­ча на­зы­ваць проз­ві­шчы, за­во­дзіць мед­карт­ку. Не­па­срэд­на ў наш дыс­пан­сер звяр­та­юц­ца, як пра­ві­ла, ужо з ус­клад­не­ны­мі вы­пад­ка­мі, з комп­лек­сам праб­лем…

Але, за­ўва­жу, пра­фі­лак­ты­ку ін­тэр­нэт-за­леж­нас­ці трэ­ба па­чы­наць з ран­ня­га ўзрос­ту, бо час­та са­мі баць­кі, не ўсве­дам­ля­ю­чы гэ­та­га, пры­ву­ча­юць дзя­цей ба­віць час у ін­тэр­нэ­це: маў­ляў, так нам пра­сцей, спа­кай­ней, дзе­ці як быц­цам за­ня­тыя.

На­га­даю: ка­лі дзі­ця­ці 5–7 га­доў, яму да­зва­ля­ец­ца пра­быць за кам­п'ю­та­рам не больш чым 7–10 хві­лін у дзень, ад 7 да 12 га­доў — 30 хві­лін, 12–14‑га­до­вым пад­лет­кам вар­та зна­хо­дзіц­ца за кам­п'ю­та­рам не больш чым 1 га­дзі­ну, 14–17‑га­до­вым — 1,5 га­дзі­ны.

20-8Нас­та­сся ГРЫН­КЕ­ВІЧ: — Ду­маю, у боль­шас­ці рай­цэнт­раў та­кая ж сі­ту­а­цыя: паў­сюд­на ёсць ма­біль­ная су­вязь, на кож­ную сям'ю пры­па­дае мі­ні­мум адзін кам­п'ю­тар. На­ват ка­лі браць ма­іх вуч­няў-пя­ці­клас­ні­каў (я іх клас­ны кі­раў­нік), ка­ля 70% пры­хо­дзяць на ўро­кі з план­шэ­та­мі. Лі­чу, гэ­та ў пер­шую чар­гу ві­на баць­коў. На­пэў­на ж, ім пра­сцей даць дзі­ця­ці план­шэт: ня­хай лепш на пе­ра­пын­ках чы­тае ці гу­ляе, чым па ка­лі­до­рах бе­гае, а то яшчэ нос ра­за­б'е… Праў­да, з агрэ­сі­яй, не­жа­дан­нем ву­чыц­ца, па­гар­шэн­нем ста­сун­каў з ін­шы­мі людзь­мі з‑за ін­тэр­нэт-за­леж­нас­ці я ў сва­ёй прак­ты­цы не су­ты­ка­ла­ся. Але, мяр­кую, тры­во­гу трэ­ба біць ужо та­ды, ка­лі ў пад­лет­ка ня­ма ін­шых за­ня­ткаў і ін­та­рэ­саў, акра­мя ін­тэр­нэ­ту.

20-11

Мар­га­ры­та ПРА­ХІ­НА: — Я не спя­ша­ла­ся б аб­ві­на­вач­ваць у не­да­гля­дзе ўсіх баць­коў: мно­гія прос­та не ве­да­юць пра не­бяс­пе­ку ін­тэр­нэ­ту ці схіль­ныя яе не­да­ацэнь­ваць. Мяр­кую, трэ­ба пра­во­дзіць асвет­ніц­кую ра­бо­ту най­перш з баць­ка­мі, каб яны ра­зу­ме­лі, пры якіх аб­ста­ві­нах іх дзе­ці мо­гуць тра­піць у гру­пу ры­зы­кі ін­тэр­нэт-за­леж­нас­ці. Па­вод­ле на­шых апы­тан­няў, 98% дзя­цей ся­дзяць у са­цы­яль­ных сет­ках. Але ж не ўсе яны ста­нуць за­леж­ны­мі…

На­тал­ля ЛІТ­ВІН­КА: — Без­умоў­на. Для мя­не, як для ма­мы пад­лет­ка, гэ­тае пы­тан­не так­са­ма ак­ту­аль­нае. У най­боль­шай сту­пе­ні да ін­тэр­нэт-за­леж­нас­ці схіль­ныя тыя ж дзе­ці, якія пад­па­да­юць пад усе ін­шыя за­леж­нас­ці — ал­ка­голь­ную, нар­ка­тыч­ную, хар­чо­вую і г. д. Тут ады­гры­ва­юць сваю ро­лю і спад­чын­ныя фак­та­ры, і са­цы­яль­нае ста­но­ві­шча сям'і, і эма­цы­я­наль­ны стан дзі­ця­ці, і хра­ніч­ны не­да­хоп зда­ро­вых яр­кіх ура­жан­няў. Прос­та ме­на­ві­та ў пад­лет­ка­вым уз­рос­це гэ­та ры­зы­ка па­вя­ліч­ва­ец­ца для ўсіх з‑за ня­ўстой­лі­вас­ці, ня­спе­лас­ці псі­хі­кі.

Вір­ту­аль­насць з на­ступ­ства­мі

За­ня­тасць на пра­цы, не­да­хоп ча­су, сіл, гро­шай — усё гэ­та па­він­на ады­сці на дру­гі план, ка­лі га­вор­ка ідзе пра ад­каз­насць. Які­мі кан­крэт­ны­мі не­пры­ем­нас­ця­мі мо­жа ад­гук­нуц­ца бес­кант­роль­нае зна­хо­джан­не дзя­цей у ін­тэр­нэ­це?

20-10Ган­на СТРАЛ­КО­ВА: — На жаль, пра ад­каз­насць за сло­вы і ўчын­кі, здзейс­не­ныя пад­лет­ка­мі ў се­ці­ве, баць­кі час­та да­вед­ва­юц­ца пост­фак­тум, праз тэ­ле­фон­ны зва­нок су­пра­цоў­ні­каў мі­лі­цыі, аль­бо праз атры­ман­не іс­ка­вай за­явы аб кам­пен­са­цыі ма­тэ­ры­яль­най або ма­раль­най шко­ды, на­не­се­най не­аб­ду­ма­ны­мі дзе­ян­ня­мі пад­лет­ка. Най­больш час­та да ад­каз­нас­ці ін­тэр­нэт-ка­рыс­таль­ні­каў пры­цяг­ва­юць за па­клёп і аб­ра­зу. Па­клёп — гэ­та рас­паў­сюдж­ван­не лжы­вых звес­так, якія гань­бяць го­нар і год­насць ін­ша­га ча­ла­ве­ка, аб­ра­за — пры­ні­жэн­не го­на­ру і год­нас­ці ча­ла­ве­ка ў гру­бай (не­аба­вяз­ко­ва не­цэн­зур­най) фор­ме. На­пэў­на, усе чу­лі, што гэ­тыя дзе­ян­ні цяг­нуць за са­бой ад­мі­ніст­ра­цый­ную ад­каз­насць (як, ска­жам, пе­ра­ход ву­лі­цы ў не­на­леж­ным мес­цы). Але па­клёп і аб­ра­за, здзейс­не­ныя праз ін­тэр­нэт, пад­па­да­юць пад кры­мі­наль­ную ад­каз­насць! Па­кі­да­ю­чы аб­раз­лі­выя ка­мен­та­рыі пад ар­ты­ку­ла­мі аль­бо за­пі­сы ў са­цы­яль­ных сет­ках, да­лё­ка не ўсе пад­лет­кі ра­зу­ме­юць, што вір­ту­аль­ная пра­сто­ра — гэ­та пуб­ліч­нае мес­ца, фак­тыч­на СМІ і што за­пі­сы ўба­чыць не­аб­ме­жа­ва­нае ко­ла лю­дзей. Так, гэ­тыя дзе­ян­ні не ня­суць вя­лі­кай гра­мад­скай не­бяс­пе­кі, і ка­лі мы га­во­рым пра пад­лет­ка да 18 га­доў, то ён не ся­дзе ў тур­му, а, хут­чэй за ўсё, атры­мае штраф (мак­сі­маль­ны — да 2,6 млн руб­лёў) у вы­пад­ку ка­лі мае са­ма­стой­ны за­ро­бак, аль­бо арышт. Але кры­мі­наль­ная ад­каз­насць — гэ­та пля­ма на ўсё жыц­цё. У 15–16 га­доў ма­ла хто з пад­лет­каў за­дум­ва­ец­ца, але паз­ней з‑за гэ­та­га для іх бу­дуць «ад­рэ­за­ны» пэў­ныя маг­чы­мас­ці… Дру­гі бок ме­да­ля — пры­цяг­нен­не да гра­ма­дзян­скай пра­ва­вой ад­каз­нас­ці, гэ­та зна­чыць, пэў­ныя ма­тэ­ры­яль­ныя аба­вяз­кі, якія ўскла­да­юц­ца на баць­коў (да 14 га­доў пад­лет­ка) аль­бо на дзі­ця (ад 14 да 18 га­доў). У вы­пад­ку, ка­лі ў ня­ста­лай асо­бы ва ўзрос­це ад 14 да 18 га­доў ад­сут­ні­ча­юць са­ма­стой­ныя срод­кі аль­бо ма­ё­масць, да­стат­ко­вых для кам­пен­са­цыі шко­ды, шко­да му­сіць быць кам­пен­са­ва­на баць­ка­мі.

Але на па­клё­пе і аб­ра­зе Кры­мі­наль­ны ко­дэкс не за­кан­чва­ец­ца. Ад­каз­насць ін­тэр­нэт-ка­рыс­таль­ні­кам да­вя­дзец­ца нес­ці, на­прык­лад, за па­ру­шэн­не тай­ны пе­ра­піс­кі (для гэ­та­га да­стат­ко­ва фак­та ўзло­му чу­жо­га акаў­нта), рас­паў­сюдж­ван­не звес­так, якія скла­да­юць аса­біс­тую ці ся­мей­ную тай­ну ча­ла­ве­ка.

20-9Па­вел БА­ГУ­ШЭ­ВІЧ: — Аса­біс­та мне не час­та да­во­дзі­ла­ся су­ты­кац­ца з «тро­ля­мі», якія ад­кры­та ці ўскос­на пра­ва­ку­юць ін­шых на агрэ­сію ці эма­цы­я­наль­ныя вы­каз­ван­ні. Як пра­ві­ла, па­доб­ныя ба­та­ліі раз­горт­ва­юц­ца ў са­цы­яль­ных сет­ках. Я да гэ­та­га стаў­лю­ся не тое каб з не­да­ве­рам — хут­чэй, з усмеш­кай: як мож­на ўсур'­ёз ус­пры­маць пад­бух­тор­ван­не ў пісь­мо­вым вы­гля­дзе, ка­лі ўсё гэ­та не­вя­до­ма кім на­пі­са­на? Хі­ба гэ­та тая асо­ба, да мер­ка­ван­ня якой вар­та пры­слу­хоў­вац­ца? Ча­сам, на­ту­раль­на, пад­мы­вае рэз­ка ад­ка­заць — на­прык­лад, ка­лі мност­ва лю­дзей аб­мяр­коў­ва­юць твой лю­бі­мы фут­боль­ны клуб і ка­лі ты ве­да­еш, хто ста­іць за кан­крэт­ным ка­мен­та­ры­ем. Але і та­ды стрым­лі­ваў­ся. Аса­біс­та мне не­скла­да­на кант­ра­ля­ваць ся­бе ў пра­цэ­се ін­тэр­нэт-пе­ра­піс­кі — на­пэў­на, та­му, што ўсё гэ­та ўспры­маю як гуль­ню, а не сур'­ёз­ныя спрэч­кі аб сэн­се быц­ця.

Ка­ле­га, ма­ці тра­іх дзя­цей, рас­па­вя­ла да­во­лі рас­паў­сю­джа­ны вы­па­дак: на да­чы ле­там дач­ка 12 га­доў з кімсь­ці да­маў­ля­ец­ца па тэ­ле­фо­не, што пой­дзе ка­тац­ца на ве­ла­сі­пе­дах. Доб­ра, што ў ма­ці ёсць звыч­ка ўдак­лад­няць, хто тэ­ле­фа­нуе. Аказ­ва­ец­ца, на пра­гул­ку ста­рэй­шых дзя­цей за­пра­сіў да­рос­лы, з якім яны ня­даў­на па­зна­ё­мі­лі­ся ў сац­сет­ках і ба­чы­лі­ся жыў­цом лі­та­раль­на адзін раз…

20-6Тац­ця­на КУР­БАТ: — Доб­ра, што ма­ма, у прын­цы­пе, ці­ка­віц­ца та­кі­мі рэ­ча­мі. Па на­шых звест­ках, 70% дзя­цей ва ўзрос­це 9–10 га­доў пры­сут­ні­ча­юць у се­ці­ве без мі­ні­маль­на­га баць­коў­ска­га на­гля­ду. І чым ста­рэй­шае дзі­ця, тым менш баць­кі яго кант­ра­лю­юць, што ка­рэн­ным чы­нам ня­пра­віль­на. Як тут ужо ўзгад­ва­лі, па­чы­наць аду­ка­цыю трэ­ба не з дзя­цей, а з баць­коў, бо гэ­та вель­мі іс­тот­ная гру­па ры­зы­кі. Ста­тыс­ты­ка свед­чыць: да­рос­лыя ва ўзрос­це 35+, на жаль, ва­ло­да­юць асноў­ны­мі пра­ві­ла­мі па­во­дзін у ін­тэр­нэ­це менш за сва­іх дзя­цей. Са­мае па­мыл­ко­вае, што мо­гуць зра­біць баць­кі, — па­чаць іх аб­мя­жоў­ваць. У та­кім вы­пад­ку ў пад­лет­каў ад­ра­зу ўзні­кае ўнут­ра­ны пра­тэст і жа­дан­не зра­біць на­ад­ва­рот. Трэ­ба па­вы­шаць сту­пень да­ве­ру да баць­коў — толь­кі та­ды дзі­ця бу­дзе рас­каз­ваць пра ўсё, што з ім ад­бы­ва­ец­ца не толь­кі ў рэ­аль­ным, але і ў вір­ту­аль­ным жыц­ці.

Мар­га­ры­та ПРА­ХІ­НА: — Мы пра­во­дзі­лі апы­тан­не амаль 500 пад­лет­каў па Мін­ску і Мін­скай воб­лас­ці і вы­свет­лі­лі, што ка­ля 40% іх ста­су­юц­ца ў се­ці­ве з не­зна­ё­мы­мі людзь­мі або з ты­мі, ка­го ве­да­юць толь­кі праз ін­тэр­нэт, — фак­тыч­на, ты­мі ж не­зна­ём­ца­мі. Больш за па­ло­ву пад­лет­каў га­ва­ры­лі аб тым, што су­стра­ка­лі­ся з вір­ту­аль­ны­мі сяб­ра­мі ў рэ­аль­нас­ці, і, ра­зам з тым, 35% апы­та­ных ад­зна­ча­лі, што гэ­тыя сяб­ры не ад­па­вя­да­лі та­му, як яны апіс­ва­лі ся­бе ў ін­тэр­нэ­це. Та­му ця­гам ужо 6 га­доў пад­час за­ня­ткаў з пад­лет­ка­мі мы ста­ра­ем­ся тлу­ма­чыць, якая ёсць не­бяс­пе­ка і якія на­ступ­ствы мо­жа вы­клі­каць той ці ін­шы ўчы­нак.

Па­вел БА­ГУ­ШЭ­ВІЧ: — За ўсіх ка­заць не ма­гу, але да мя­не ў ін­тэр­нэ­це аб­са­лют­на не­зна­ё­мыя лю­дзі ні­я­кай ці­ка­вас­ці не пра­яў­ля­лі, як і я да іх. У вір­ту­аль­нас­ці ста­су­ю­ся не прос­та з людзь­мі, з які­мі зна­ё­мы, а з пэў­ным ко­лам сяб­роў. Баць­кі і на­стаў­ні­кі яшчэ ў дзя­цін­стве на­ву­чы­лі та­му, што не ўсе лю­дзі, якія пра­яў­ля­юць да ця­бе ці­ка­васць, доб­рыя і жа­да­юць та­бе ўся­го най­леп­ша­га. Гэ­та як рас­тлу­ма­чыць ма­ло­му: не­зна­ё­мы дзядзь­ка мо­жа па­ды­сці з цу­кер­кай, але браць яе не трэ­ба. Ін­тэр­нэт — аб­са­лют­на та­кі ж са­мы свет, толь­кі не фі­зіч­ны, а вір­ту­аль­ны, і ў ім так­са­ма ёсць бяс­печ­ныя мес­цы, дзе мож­на спа­кой­на ха­дзіць і гу­ляць. А ёсць «дзядзь­кі з цу­кер­ка­мі» і страш­ныя рэ­чы.

Ад­на з та­кіх рэ­чаў — кі­бер­бу­лінг. Усе мы па­мя­та­ем фільм «Чу­ча­ла», ге­ра­і­ню яко­га цка­ва­лі ўсім кла­сам. Ця­пер тое ж са­мае час­та ад­бы­ва­ец­ца ў вір­ту­аль­нас­ці — пад­лет­ку па­гра­жа­юць, пры­ні­жа­юць яго і абя­ца­юць вы­клас­ці зне­ва­жаль­нае ві­дэа ў ін­тэр­нэ­це… Якім чы­нам да­рос­лыя мо­гуць за­ўва­жыць і пра­ду­хі­ліць гэ­тыя з'я­вы?

Мар­га­ры­та ПРА­ХІ­НА: — Ка­ля 40% пад­лет­каў з Мін­ска і ста­ліч­най воб­лас­ці су­ты­ка­лі­ся ў ін­тэр­нэ­це з жорст­кі­мі аб­ра­за­мі ў свой ад­рас. Пры­клад­на ў па­ло­ве вы­пад­каў аб­ра­зы не ма­юць кан­крэт­на­га аў­тар­ства. Толь­кі 6% ад­зна­чы­лі, што га­ва­ры­лі пра гэ­та баць­кам. І на трэ­нін­гах, дзе ма­дэ­лю­ем па­доб­ныя сі­ту­а­цыі, пад­лет­кі пры­зна­юц­ца, што не ска­жуць баць­кам, ка­лі су­тык­нуц­ца з кі­бер­бу­лін­гам, бо «бу­дзе яшчэ горш, ма­ма ці та­та прый­дуць у шко­лу і пач­нуць раз­бі­рац­ца, а з мя­не толь­кі ста­нуць больш здзе­ка­вац­ца». Без­умоў­на, та­кія рэ­чы — ства­рэн­не сай­таў, змест якіх аб­ра­жае пад­лет­ка, вы­клад­ван­не зне­ва­жаль­ных ві­дэа, рас­сыл­ка СМС-па­ве­дам­лен­няў, якія ў лю­бы мо­мант мо­жа ўба­чыць лю­бы ча­ла­век, — гэ­та вя­ліз­ны стрэс і страх для дзі­ця­ці. Доб­ра, ка­лі праб­ле­му ўда­ец­ца вы­ра­шыць. Але ж бы­лі вы­пад­кі, на­прык­лад, у Ра­сіі, ка­лі да­хо­дзі­ла да су­іцы­ду. Спе­цы­я­ліс­ты ўпраў­лен­ня «К», з які­мі мы су­пра­цоў­ні­ча­лі, ад­зна­ча­лі, што мож­на звяр­нуц­ца з за­явай у мі­лі­цыю, але мно­гія баць­кі гэ­та­га не ро­бяць…

Ган­на СТРАЛ­КО­ВА: — Тут трэ­ба ўліч­ваць ча­ла­ве­чы фак­тар. Ча­сам су­пра­цоў­ні­кам пра­ва­ахоў­ных ор­га­наў, якія за­ня­ты рас­крыц­цём сур'­ёз­ных зла­чын­стваў, па­да­ец­ца, што не вар­та мар­на­ваць час на дзі­ця­чае сва­воль­ства. Чым больш на­по­рыс­та і на­стой­лі­ва бу­дуць дзей­ні­чаць у та­кім вы­пад­ку баць­кі, тым хут­чэй спра­ва зру­шыц­ца. З да­па­мо­гай Упраў­лен­ня «К» мож­на зра­біць зва­рот на­ват у ін­шую дзяр­жа­ву, ка­лі сер­вер раз­ме­шча­ны на яе тэ­ры­то­рыі, і ад­мі­ніст­ра­тар сай­та па­ве­дам­ляе, з яко­га ІP-ад­ра­са бы­ло ад­праў­ле­на тое ці ін­шае па­ве­дам­лен­не або на ка­го за­рэ­гіст­ра­ва­ны пэў­ны сайт. Праў­да, на жаль, гэ­тая спра­ва — не хут­кая. Толь­кі ў кі­но зла­дзе­яў вы­ліч­ва­юць за га­дзі­ну. На­са­мрэч спат­рэ­біц­ца не адзін ме­сяц і вя­лі­кі за­пас нер­ваў. Гэ­та адзі­ны цы­ві­лі­за­ва­ны спо­саб, у тым лі­ку для та­го, каб по­тым са­мо­му не да­ваць тлу­ма­чэн­ні ў мі­лі­цыі ў ста­не па­да­зро­на­га ці аб­ві­на­ва­ча­на­га.

На­тал­ля ЛІТ­ВІН­КА: — Ха­це­ла­ся б на­га­даць і пра псі­ха­ла­гіч­ную да­па­мо­гу, якую мо­гуць атры­маць баць­кі і дзе­ці, па­зва­ніў­шы на тэ­ле­фон да­ве­ру (017) 246 03 03. Ка­лі спат­рэ­біц­ца, дзя­жур­ныя так­са­ма пад­ка­жуць тэ­ле­фон «га­ра­чай лі­ніі» МУС для ах­вяр на­сіл­ля і пра­кан­суль­ту­юць, да якіх спе­цы­я­ліс­таў яшчэ мож­на звяр­нуц­ца. У тым лі­ку і па псі­ха­ла­гіч­ную, і па ме­ды­ка­мен­тоз­ную да­па­мо­гу. У мно­гіх цэнт­рах па­за­школь­най пра­цы, тэ­ры­та­ры­яль­ных са­цы­яль­на-пе­да­га­гіч­ных цэнт­рах па­сту­по­ва ства­ра­юц­ца спе­цы­яль­ныя «па­коі апы­тан­ня», бо для не­ка­то­рых пад­лет­каў цяж­ка і страш­на звяр­тац­ца ў мі­лі­цыю, пуб­ліч­на агу­чыць свае праб­ле­мы.

Нас­та­сся ГРЫН­КЕ­ВІЧ: — Ду­маю, пэў­ныя ме­ры па­він­ны пры­маць і пе­да­го­гі, асаб­лі­ва клас­ныя кі­раў­ні­кі. Дзе­ці ж пра­вод­зяць паў­дня ў шко­ле, та­му хто, як не клас­ны кі­раў­нік, ба­чыць і мо­жа ўплы­ваць на іх па­во­дзі­ны? Бы­ла сі­ту­а­цыя: у гру­пе 10‑га кла­са ў сац­сет­ках вы­ве­сі­лі агуль­ную фа­та­гра­фію кла­са, дзе ад­ной дзяў­чы­не за­ма­ля­ва­лі твар. На­ту­раль­на, ёй гэ­та бы­ло вель­мі не­пры­ем­на. Яна па­скар­дзі­ла­ся ма­ме, а ма­ма па­тэ­ле­фа­на­ва­ла мне. Я па­тлу­ма­чы­ла ў кла­се, што та­кія рэ­чы — не жар­тач­кі, а дзе­ян­ні, якія мо­гуць быць па­ка­ра­ны. Але дзе­ці ўсё ж та­кі жорст­кія, і як бы ты ні га­ва­рыў ім, што нель­га пры­ні­жаць і крыў­дзіць ад­на­клас­ні­ка, на­заўт­ра гэ­та за­бы­ва­ец­ца і зна­хо­дзіц­ца но­вы «аб'­ект» для жар­таў. Та­му я ра­бі­ла ўпор ме­на­ві­та на ад­каз­насць, у тым лі­ку баць­коў, — зда­ец­ца, гэ­та спра­ца­ва­ла.

20-5

Рас­ка­заць, па­ка­заць і даць па­каш­та­ваць

Як ка­жуць, лю­бую хва­ро­бу ляг­чэй па­пя­рэ­дзіць, чым ля­чыць. Мяр­кую, гэ­та спра­вяд­лі­ва і для ін­тэр­нэт-не­бяс­пе­кі — ін­фар­ма­цый­ная пра­фі­лак­ты­ка да­па­ма­гае пра­ду­хі­ліць мно­гія не­бяс­печ­ныя сі­ту­а­цыі…

Тац­ця­на КУР­БАТ: — Уз­рост ува­хо­джан­ня дзя­цей у ін­тэр­нэт сён­ня скла­дае 7–8 га­доў, та­му пра­ца­ваць з імі трэ­ба як ма­га ра­ней. Ця­гам амаль 2 га­доў, што мы пра­во­дзім аду­ка­цый­ны пра­ект «Дзе­ці ў ін­тэр­нэ­це», вы­свет­лі­ла­ся: у пы­тан­нях ін­тэр­нэт-гра­мат­нас­ці і бяс­пе­кі, ва­ло­дан­ня тэх­на­ло­гі­я­мі на­стаў­ні­кі не з'яў­ля­юц­ца аў­та­ры­тэ­там для дзя­цей… До­след­ным шля­хам да­ве­да­лі­ся, што пра­во­дзіць уро­кі па­вы­шэн­ня ін­тэр­нэт-аду­ка­ва­нас­ці трэ­ба ў 1–2 кла­сах, бо стар­шакласнікі нам рас­па­вя­дуць усё са­мі. Рас­пра­цоў­шчы­кі пра­гра­мы, спе­цы­я­ліс­ты фа­куль­тэ­та псі­ха­ло­гіі МДУ, пры­ду­ма­лі жы­вую і за­хап­ляль­ную для ма­лод­шых школь­ні­каў фор­му па­да­чы ін­фар­ма­цыі, мы аб­ра­лі пер­со­ну, якая вы­сту­пае аў­та­ры­тэт­ным і ці­ка­вым рас­каз­чы­кам, ча­ла­ве­кам з вы­ключ­на па­зі­тыў­ным воб­ра­зам, да та­го ж мае пе­да­га­гіч­ную аду­ка­цыю. Та­кім ча­ла­ве­кам стаў вя­до­мы спя­вак і тэ­ле­вя­ду­чы Ге­ор­гій Кал­дун. Пра­гра­ма ўро­ка, раз­лі­ча­ная на 45–60 хві­лін, скла­да­ец­ца з муль­ты­ме­дый­най прэ­зен­та­цыі і ме­та­дыч­най част­кі. Асноў­ныя пра­ві­лы бяс­печ­на­га ін­тэр­нэ­ту вы­кла­да­юц­ца ў гуль­ня­вой, ін­тэр­ак­тыў­най фор­ме. Мы не га­во­рым дзе­цям, што ін­тэр­нэт — гэ­та страш­нае зло. На­ад­ва­рот, рас­па­вя­да­ем, што гэ­та вель­мі ці­ка­ва і ка­рыс­на. Трэ­ба толь­кі ўмець ка­рыс­тац­ца тэх­на­ло­гі­я­мі і пра­віль­на ся­бе па­во­дзіць. Знач­насць гэ­та­га пра­ек­та мы для ся­бе ба­чым у тым, каб уклю­чыць у дыя­лог усе па­ка­лен­ні і ўсе гру­пы за­ці­каў­ле­най аў­ды­то­рыі. Гэ­та і дзе­ці, і на­стаў­ні­кі, і баць­кі.

Ця­пер па­ток ах­вот­ных пры­няць у ся­бе ўрок ін­тэр­нэт-бяс­пе­кі на­столь­кі вя­ліз­ны, што ў «ліс­це ча­кан­ня» сён­ня ста­яць ка­ля 47 школ. Зра­зу­ме­ла, што мы ад­ны не змо­жам аха­піць усе шко­лы кра­і­ны. Та­му на ня­даў­няй су­стрэ­чы з прад­стаў­ні­ка­мі сіс­тэ­мы аду­ка­цыі пра­па­на­ва­лі та­кі ва­ры­янт: пра­во­дзіць на­ву­чаль­ныя се­мі­на­ры для стар­ша­клас­ні­каў, каб яны паз­ней са­мі на­ву­ча­лі ма­лод­шых. І вель­мі хо­чац­ца, каб да гэ­тай са­цы­яль­най мі­сіі, да дыя­ло­гу па­ка­лен­няў да­лу­ча­ла­ся як ма­га больш лю­дзей.

Па­вел БА­ГУ­ШЭ­ВІЧ: — У мя­не ёсць ма­лод­шы брат Мі­ша. Яму 8 га­доў і ён ву­чыц­ца ў 1 кла­се на­шай шко­лы. Па­куль што ў яго ня­ма ні­я­кай ці­ка­вас­ці да ін­тэр­нэ­ту, ён больш за­хап­ля­ец­ца збор­кай кан­струк­та­ра «Ле­га». Але фар­маль­на мы ўжо ка­рыс­та­ем­ся се­ці­вам. У гім­на­зіі па­глыб­ле­нае вы­ву­чэн­не анг­лій­скай, і ка­лі ім за­да­юць паў­та­рыць не­каль­кі но­вых слоў, то я за­хо­джу ў ін­тэр­нэт-слоў­нік, на­бі­раю гэ­тае сло­ва і з да­па­мо­гай транс­ля­та­ра слу­ха­ем яго вы­маў­лен­не, з пра­віль­ны­мі на­ціс­ка­мі. Мне зда­ец­ца, гэ­та цу­доў­на: дзі­ця ў 8 га­доў ве­дае, што ў ін­тэр­нэ­це ёсць та­кая класная рэч, як ан­лайн-пе­ра­клад­чык, якая да­па­мо­жа ў ву­чо­бе.

Іс­нуе вя­лі­кае мност­ва ка­рыс­ных сай­таў, дзе ў да­ступ­най і ці­ка­вай фор­ме вы­кла­да­юц­ца асноў­ныя прын­цы­пы і пра­ві­лы бяс­печ­ных па­во­дзін у ін­тэр­нэ­це. Ёсць вы­дат­ныя прэ­зен­та­цыі на сай­тах мі­ніс­тэр­стваў унут­ра­ных спраў Бе­ла­ру­сі і Ра­сіі, іс­ну­юць су­час­ныя, у тым лі­ку бяс­плат­ныя, ан­ты­ві­ру­сы і пра­гра­мы баць­коў­ска­га кант­ро­лю ў ін­тэр­нэ­це. Але га­лоў­нае — уклю­чыць не толь­кі кноп­кі тай­ме­раў і ан­ты­ві­ру­саў, а ўклю­чыць ся­бе, да­рос­ла­га, у тое, чым жы­ве і ці­ка­віц­ца дзі­ця. Што яшчэ вар­та зра­біць, каб по­тым не «бег­чы за цяг­ні­ком»?

Тац­ця­на КУР­БАТ: — Трэ­ба да­біц­ца та­го, каб дзі­ця вам да­вя­ра­ла. Толь­кі та­ды мож­на су­мес­на ўвай­сці ў гэ­ты вя­ліз­ны, дзесь­ці не­бяс­печ­ны, але пе­ра­важ­на ка­рыс­ны і ці­ка­вы вір­ту­аль­ны свет. Па­вы­ша­ю­чы ўзро­вень ін­тэр­нэт-аду­ка­ва­нас­ці сва­іх дзя­цей, не за­бы­вай­це­ся аб тым, што гэ­та вар­та ра­біць і са­мім.

Нас­та­сся ГРЫН­КЕ­ВІЧ: — На ўро­ках АБЖ у шко­ле дзе­цям да­юць пэў­ныя ба­за­выя пра­ві­лы — на­прык­лад, аб тым, што трэ­ба быць асця­рож­ным з аг­нём ці не іс­ці ні­ку­ды з не­зна­ё­мым ча­ла­ве­кам. Пра­ві­лы бяс­печ­ных па­во­дзін у ін­тэр­нэ­це, на­коль­кі я ве­даю, у школь­най пра­гра­ме па­куль не вы­кла­да­юц­ца. Ма­быць, вар­та ўвес­ці гэ­ты курс, пры­чым не толь­кі для ма­лод­шых кла­саў. «Повторение — мать учения», та­му вар­та пе­ры­я­дыч­на паў­та­раць курс з па­праў­ка­мі на ўзрост і ці­ка­вас­ці вуч­няў.

Мар­га­ры­та ПРА­ХІ­НА: — Та­кія трэ­нін­гі ўжо рас­пра­ца­ва­ны на­шы­мі спе­цы­я­ліс­та­мі і прад­стаў­ні­ка­мі Мі­на­ду­ка­цыі пры пад­трым­цы ЮНІ­СЕФ, і з на­ступ­на­га на­ву­чаль­на­га го­да яны бу­дуць уклю­ча­ны ў школь­ную пра­гра­му, па­куль толь­кі фа­куль­та­тыў­на, а ў бу­ду­чы­ні, маг­чы­ма, ста­нуць аба­вяз­ко­вы­мі.

На­тал­ля ЛІТ­ВІН­КА: — Я згод­на, што па­доб­ныя пра­ек­ты з удзе­лам спе­цы­я­ліс­таў роз­ных сфер трэ­ба рас­пра­цоў­ваць для дзя­цей роз­ных уз­рос­таў. Але ні­я­кая тлу­ма­чаль­ная ра­бо­та не да­па­мо­жа, ка­лі баць­кі не бу­дуць пры­маць пэў­ныя ме­ры. Трэ­ба ства­раць аль­тэр­на­ты­ву «за­ві­сан­ню» ў ін­тэр­нэ­це — спар­тыў­ныя ме­ра­пры­ем­ствы, раз­на­стай­ныя гурт­кі і сек­цыі, за­ба­вы, у тым лі­ку су­мес­ныя. Вель­мі важ­на па­ка­заць дзе­цям, што ёсць ін­шы свет і што трэ­ба ўмець кан­так­та­ваць з людзь­мі най­перш у рэ­аль­нас­ці.

Ган­на СТРАЛ­КО­ВА: — Ні­вод­ную праб­ле­му нель­га вы­ра­шыць праз сіс­тэ­му за­ба­рон і па­ка­ран­няў. Дзе­ля пра­фі­лак­ты­кі пра­ва­па­ру­шэн­няў у ін­тэр­нэ­це бы­ло б не ліш­не ла­дзіць су­стрэ­чы стар­ша­клас­ні­каў з су­пра­цоў­ні­ка­мі пра­ва­ахоў­ных ор­га­наў, якія маг­лі б за­сце­раг­чы ад тых ці ін­шых па­мы­лак, на­га­даць пра на­ступ­ствы пэў­ных учын­каў. А вы­ключ­на па-ча­ла­ве­чы я лі­чу, што га­лоў­нае ў жыц­ці — гэ­та сям'я, і вы­дат­на, ка­лі баць­кі ста­нуць для свай­го дзі­цяці ста­рэй­шы­мі сяб­ра­мі і да­рад­ца­мі, а не кар­ні­ка­мі, якіх трэ­ба ба­яц­ца.

Па­вел БА­ГУ­ШЭ­ВІЧ: — У кож­най праб­ле­мы ёсць свае вы­то­кі. Ча­му дзе­ці ся­дзяць у ін­тэр­нэ­це, ка­лі ў на­ва­коль­ным све­це іс­нуе столь­кі ўся­го ці­ка­ва­га? Мне зда­ец­ца, боль­шасць та­кіх лю­дзей прос­та не ве­дае, чым ся­бе за­няць: тут па­гля­дзеў ві­дэа, тут пра­чы­таў на­ві­ны, тут за­ча­піў­ся во­кам за фо­та — а кан­крэт­на ні­чо­га не зра­біў, толь­кі час змар­на­ваў. Усё за­ле­жыць ад кож­на­га кан­крэт­на­га ча­ла­ве­ка, ад та­го, як яго вы­ха­ва­лі баць­кі, што ў яго ўкла­лі пе­да­го­гі. Ка­гось­ці не трэ­ба аб­мя­жоў­ваць, да­стат­ко­ва ска­заць, на­прык­лад: «Ты іг­ра­еш на тру­бе — вось та­бе сайт з ві­дэа­ўро­ка­мі і но­та­мі, тут мож­на дзя­ліц­ца з ад­на­дум­ца­мі сва­і­мі да­сяг­нен­ня­мі» — і ўсё, праб­ле­ма прак­тыч­на вы­ра­ша­на, ча­ла­век знай­шоў тое, што яму ці­ка­ва. А ін­ша­му ча­ла­ве­ку, больш за­леж­на­му ад чу­жых мер­ка­ван­няў і схіль­на­му ра­біць «як усе», на­пэў­на, трэ­ба на­даць больш ува­гі, ака­заць пэў­ную да­па­мо­гу.

Вік­то­рыя ЦЕ­ЛЯ­ШУК.

Выбар рэдакцыі

Культура

Больш за 100 літаратараў з усіх рэгіёнаў краіны возьмуць удзел у мерапрыемствах Дня беларускага пісьменства

Больш за 100 літаратараў з усіх рэгіёнаў краіны возьмуць удзел у мерапрыемствах Дня беларускага пісьменства

Свята, якое ўжо традыцыйна ладзіцца ў першую нядзелю верасня, сёлета прымае Слонім.

Грамадства

Як працуюць сядзелкі

Як працуюць сядзелкі

Попыт на сядзелак ці медсясцёр, якія могуць даглядаць цяжка хворых людзей на даму, пастаянна расце.

Культура

Алесь Родзім: Рабілі «афармілаўку» для калгасаў, вярталіся ў свае падвалы і працягвалі маляваць

Алесь Родзім: Рабілі «афармілаўку» для калгасаў, вярталіся ў свае падвалы і працягвалі маляваць

Беларускаму складніку Тахелеса прысвечаны арт-фестываль «Міфалагема тысячагоддзя», што адкрыўся ў прасторы Ок16 15 жніўня.